تصادفاتى كه امروزه واقع مىشود از ماشينها و چرخها از روى عدم ملاحظه و مواظبت و اين مؤاخذه دارد و احكام وضعيّه هم بر آن بار مىشود .
و يك قسم خطاء صرف است مثل اينكه كافرى را ميخواست بكشد مصادف مؤمنى شد اين هم دو قسم است اگر آن مقصودى كه داشت مأمور بود يا واجب يا مستحبّ يا مباح ، مثلا كافر حربى را در جهاد واجب بود كشتن او سپس كشف شد كه مؤمن بوده اين مسلّما مؤاخذه ندارد . و اگر امر غير جايز بود مثل كافر محقون الدم بود سپس معلوم شد مؤمن بوده عقوبت اوّليه را مسلّما دارد ، ولى در عقوبت قتل مؤمن قابل مؤاخذه هست و ظاهرا مورد آيه اين باشد ، و مثال قتل از باب مثال است و الّا خطاء در افعال بسيار است .
رَبَّنا وَ لا تَحْمِلْ عَلَيْنا إِصْراً
اصر بمعنى مشقّت و سختى است يعنى خداوندا تكليف شاق بر ما نفرما كه تحمّل آن مشكل و صعب و عسر باشد چنانچه بر امم سابقه تكاليف شاقّه متوجّه ميشد ولى بر اين امّت تمام تكاليف اسلاميّه سهل و آسان است ولى بسا مىشود خود مكلّف به اختيار خود از روى جهل و نادانى تكليف را بر خود مشكل مىكند مثلا يك عمر مسامحه و جهالة نماز باطل كرده فعلا مكلّف است بقضاء همه آنها يا يك عمر مال حرام خورده و فعلا مكلّف است بردّ آنها و امثال اينها
كَما حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِنا
مثل قوم موسى عليه السّلام كه مكلّف شدند كسانى كه گوساله نپرستيده بودند گردن زنند آنهايى را كه گوساله پرستيده بودند و آنها هم تمكين باشند تا خداوند توبه همه را قبول فرمايد و لو پدر و پسر يا برادر يا اقرباء ديگر يا اصدقاء باشند و ساير تكاليف طاقت فرسا .
وَ لا تُحَمِّلْنا ما لا طاقَةَ لَنا بِهِ
مراد از عدم طاقت عدم قدرت عقلى نيست زيرا آن مسلّما مورد تكليف نيست چنانچه ذكر شد بلكه عدم توانايى در نظر عرفى كه بسيار مشكل و صعب باشد بلى بسا امرى در حدّ ذات غير مقدور است لكن به واسطهاى