و الف و لام الجبل براى عهد است و مراد همان كوه طور است كه در اين آيه ذكر شده و محل مناجات حضرت موسى بوده ، و اين يكى از معجزات باهره حضرت موسى است و اين براى ارهاب و تهديد بنى اسرائيل بوده كه بدستورات تورات عمل كنند ، و توهم اينكه اين گونه معجزات موجب الجاء و اضطرار مىشود و با اصل تكليف منافات دارد باطل است ، زيرا آيه دلالت بر بيش از ترسانيدن بنى اسرائيل از مخالفت نميكند و اگر اين معجزه موجب اجبار باشد اكثر معجزات موسى بايد موجب اكراه باشد و حال آنكه بنى اسرائيل بعد از ديدن همه اين آيات و معجزات باز مخالفت مينمودند چنانچه بعد از همين آيه ميفرمايد
ثُمَّ تَوَلَّيْتُمْ مِنْ بَعْدِ ذلِكَ
و اگر بحدّ اجبار و اكراه ميرسيد ديگر مخالفت معنى نداشت .
و مراد از
ما آتَيْناكُمْ
ظاهرا تورات است بقرينه
وَ اذْكُرُوا ما فِيهِ
و مراد از
بِقُوَّةٍ
يا قوّت ايمان است و يا اعم از قوّة قلوب و ابدان است چنانچه از تفسير عياشى و از محاسن روايت شده كه از حضرت صادق عليه السّلام از اين آيه سؤال شد كه اين قوّت در ابدان يا قوّت در قلوب است ؟ فرمودند :
فيهما جميعا « 1 »
و مراد از
وَ اذْكُرُوا ما فِيهِ
شايد عمل بدستورات از فعل واجبات و ترك محرمات باشد چه آنكه مجرد اخذ تورات محقق تقوى نخواهد شد و در مجمع از حضرت صادق عليه السّلام روايت شده
و اذكروا ما فى تركه من العقوبة
و معنى لعلكم تتقون در آيات قبل بيان شد .
هامش
( 1 ) - الصافى صفحه 98 - 99