وا ماندگان انفاق كنيد ، و آنچه از خوبى بجاى مىآريد همانا خداوند به آن داناست
يَسْئَلُونَكَ ما ذا يُنْفِقُونَ
در كلمات مفسرين خصوصا در الميزان اشكالى كردهاند كه جواب در آيه مطابق سؤال نيست زيرا سؤال از ما ينفق است يعنى چيزى كه بايد انفاق كنند و جواب راجع ( من ينفق عليه ) است يعنى كسانى كه بايد به آنها انفاق شود كه عبارت از والدين و خويشاوندان و يتامى و مساكين ميباشند و در جواب از اين اشكال وجوهى ذكر كردهاند از آن جمله اينست كه منتقل شدن از جواب سؤال بجواب ديگر براى اينست كه حق سؤال ، سؤال از من ينفق عليه است نه از « ما ينفق » زيرا « ما ينفق » معلوم و ظاهر است كه از مال بايد باشد علاوه بر اينكه بنحو اجمال متعرض جواب سؤال هم شده زيرا ميفرمايد :
قُلْ ما أَنْفَقْتُمْ مِنْ خَيْرٍ
كه من خير براى بيان ما ينفق است و خير كنايه از مال است و تحقيق در جواب اينست كه اولا سائل يك نفر نبوده ، كه در مجمع روايت كرده سائل عمرو بن الجموح بوده ، زيرا آيه به صيغه جمع است و ثانيا سؤال از موضوع انفاق نيست زيرا موضوع انفاق معلوم است و احتياج بسؤال ندارد بلكه سؤال از احكام شرعيه راجع بموضوع است چنانچه در قرآن موارد نظير اين بسيار است مانند
يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْمَحِيضِ
« 1 » و
يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْأَنْفالِ
« 2 » و
يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْيَتامى
« 3 » و معلوم است كه سؤال از ماهيت حيض و انفال و يتامى نيست بلكه سؤال از احكام آنهاست و در جواب لازم نيست كه تمام احكام بيان شود بلكه فى الجمله به اندازه اقتضاء و موقعيت و مناسب مقام كافى است و تفصيل آنها شأن قرآن نيست بلكه بايد بواسطه پيغمبر و امام بيان شود مانند تفاصيل احكام نماز و روزه و خمس و زكات و حج و غيره ، و پيداست كه انفاق احكام بسيارى دارد ولى آيه اولا بطور اجمال بيان فرموده كه انفاق بايد از خير
هامش
( 1 ) - سوره بقرة آيه 222
( 2 ) - سوره انفال آيه 1
( 3 ) - سورة بقره آيه 218