وَ يَسْخَرُونَ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا
يعنى اين كافران كه جز زر و زيور دنيا غايتى ندارند كسانى را كه به خدا ايمان آورده و به بندگى او مشغولند و از مال حرام و استفادههاى نامشروع و لذائذ خدا ناپسند پرهيز ميكنند ، مسخره نموده و آنان را سفيه و بى شعور و باصطلاح امروز « امّل » مىنامند .
وَ الَّذِينَ اتَّقَوْا فَوْقَهُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ
ولى غافل از اينند كه اهل تقوى در روز قيامت فوق اينان بوده و در مراتب عاليه بهشت متنعم و برخوردار از فيوضات الهى هستند و اينان در اسفل السافلين دوزخ معذب به عذاب الهى خواهند بود عموم مفسرين ضمير « فوقهم » را راجع به الذين كفروا دانسته و در بيان مراد از اينكه اهل تقوى فوق كفارند وجوهى ذكر كردهاند مثل اينكه اهل تقوى در بهشت و كفار در دوزخند و بهشت در آسمانها و دوزخ در طبقات پائين زمين است و يا اينكه آنها در عليين و اينها در سجين ميباشند و يا نعم الهى فوق نعم دنيوى است و يا اينكه مؤمنين در قيامت بر كفار تفوق دارند و چنانچه كفار در دنيا آنان را مسخره مىنمودند آنان نيز در قيامت كفار را مورد استهزاء قرار ميدهند چنانچه در آيه ديگر ميفرمايد
فَالْيَوْمَ الَّذِينَ آمَنُوا مِنَ الْكُفَّارِ يَضْحَكُونَ
« 1 » ولى ظاهر اينست كه مراد آيه بيان تفوق و برترى و بلندى مقام و مرتبه متقين در روز قيامت باشد همان متقينى كه اهل دنيا به نظر حقارت و پستى و استهزاء به آنان مىنگريستند و ارزش و اهميتى براى آنان قائل نبودند .
و ممكن است ضمير فوقهم راجع به
الَّذِينَ آمَنُوا
باشد يعنى اهل تقوى در روز قيامت فوق اهل ايمانند و ذكر اين جمله براى بيان برترى مقام تقوى بر ايمان از لحاظ رتبه و ارتفاع درجه است ، لكن ارتباط اين جمله با جمله قبل بنا بر اين وجه از بين ميرود ، و اللَّه العالم بحقايق الامور
هامش
( 1 ) - سورة المطففين آيه 34