آيه
أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ قِيلَ لَهُمْ كُفُّوا أَيْدِيَكُمْ وَ أَقِيمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّكاةَ
راجع بزمانى است كه پيغمبر اكرم صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم در مكّه تشريف داشت و خود و مسلمين در شكنجه و ظلم مشركين بودند و نه قدرت بر دفاع و نه نيروى جهاد داشتند لذا مأمور بصبر و تحمل و اداء وظائف از نماز و زكات و نحو اينها بودند و اين حكم تا ابد باقى است كه هر گاه مسلمين تحت شكنجه و ظلم قرار گيرند و نيرويى براى دفاع ندارند مهما امكن صبر نموده خود را در مهلكه نيندازند چنانچه اخبار بسيارى در كافى درباره زمان ائمه و دوره غيبت راجع به اين موضوع روايت شده و اما آيه توبه راجع بجهاد است و آن هم تا ابد باقى است و هر وقت مسلمين قدرت و نيرو داشته باشند مشروط بشرايطى كه در باب جهاد است كه از آن جمله اذن امام و بسط يد اوست اين حكم مورد عمل قرار ميگيرد و اما آيه مورد بحث در موضوع دفاع است كه اگر دشمنان حمله كنند مسلمين بايد تا حدّ قدرت دفاع كنند و دشمن را دفع كنند و همين كه دشمن را دفع نمودند ديگر تعدى و تجاوز ننمايند و اين حكم هم تا ابد باقى است بنا بر اين آيات با هم مخالفتى نداشته و ناسخ و منسوخى در بين نيست .
پس معنى آيه اينست كه با كسانى كه در صدد قتال شما باشند با آنها مقاتله كنيد و آنان را از خود و بلاد خود دفع نمائيد
وَ لا تَعْتَدُوا
و تعدى و تجاوز نكنيد و تنها با كفارى كه با شما در مقام جنگند مقاتله كنيد و متعرض زنان و بچهها نشويد .
و كسانى را كه فرار ميكنند تعقيب نكنيد و اگر امان خواستند امان دهيد و اگر سلاح جنگ را زمين گذاردند آنها را رها كنيد چنانچه دستورات رسول خدا در غزوات و امير مؤمنان در جنگ جمل و صفين و خوارج چنين بوده است .
إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ
خداوند تجاوز كاران را دوست نميدارد و اگر