اسلام نيز بوده است و ساخته و مجعول مسلمانان نيست . « 1 »
وَ آيَةٌ لَهُمُ الْأَرْضُ الْمَيْتَةُ أَحْيَيْناها وَ أَخْرَجْنا مِنْها حَبًّا فَمِنْهُ يَأْكُلُونَ
. « 2 »
مؤلف : و نشانهاى كه مرايشان راست بر قدرت ما بر بعث ايشان ، زمين مرده است ؛ يعنى خشك و بىگياه كه ما بهسبب باران زنده گردانيديم آن را .
علّامه شعرانى : زمين مرده كه زنده مىشود ، از جهتى آيت توحيد است و از جهتى آيت معاد و تشبيه و تمثيل زنده شدن مردگان را به ذهن مردم نزديك مىكند . و مرده مانند مرد بيهوش است كه خود خبر ندارد و اگر همهء اعضاى او را ببرند ، نمىفهمد و اعصاب مدركهء او از كار مانده باز به هوش مىآيد و همهء علوم و صفات و اخلاق خويش را بازمىيابد و مرده همچون زنده مىشود ، مىبيند همان است كه بود و مدّتى از خود غافل بود ، باز خود را يافت . « 3 »
سُبْحانَ الَّذِي خَلَقَ الْأَزْواجَ كُلَّها مِمَّا تُنْبِتُ الْأَرْضُ وَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَ مِمَّا لا يَعْلَمُونَ
. « 4 »
مؤلف : مبرّاست از جميع نواقص و پاك از همهء عيوب آن كسى كه به قدرت كامله بيافريد اجناس و انواع و اصناف اشيا را ، همهء آن از آنچه مىروياند زمين به قدرت او سبحانه ، چون نبات و اشجار كه مختلف الصورند و متغاير اللون و الطعم و از نفسهاى مردمان كه مذكّرند و مؤنث .
علّامه شعرانى : در علوم امروز ثابت شده است كه گياه جفت است و نر و ماده دارد و چيزهاى ديگر كه قديم نمىدانستند ، مانند الكتريك مثبت است و منفى ، و هر تغييرى در اثر قوّهء فاعله است و علماى فرنگستان در زمان ما مىگويند : اصلا مادّهء
هامش
( 1 ) . روح الجنان ، ج 9 ، ص 272 .
( 2 ) . يس ( 36 ) آيهء 33 .
( 3 ) . منهج الصادقين ، ج 7 ، ص 481 .
( 4 ) . يس ( 36 ) آيهء 36 .