علوّ ، مثل
وَ فِي السَّماءِ رِزْقُكُمْ
. « 1 » و « 2 »
أَ وَ لَمْ يَرَوْا إِلَى الطَّيْرِ فَوْقَهُمْ صافَّاتٍ
. « 3 »
مؤلف : آنگه حقّ تعالى بر سبيل تذكير نعمت گفت : نمىبينند اين كافران مرغان را كه از بالاى سر ايشان در هوا معلّق بال گسترده مىپرند و گاه بال فراهم گرفته ، گاه به صفيف مىپرند و گاه به دفيف و ايشان را در هر دو حال كس نمىدارد ، جز خداى تعالى از آنكه بيفتد .
علّامه شعرانى : مرغ جسمى است سنگينتر از هوا و اگر جان نداشته باشد و تيرى بر او بيفكنند و مجروح شود كه تدبير كار خود را در جوّ نتواند ، البتّه به زمين مىافتد .
قوهّ جان اوست در تنش كه مىتواند در جوّ سير خود را طورى مرتّب كند كه باد زير بال او بگيرد و به فشار هوا در هوا بماند ، قوّهاى است ضدّ طبيعت . همچنانكه حركت انسان به بالاى كوه و تپه و جهيدن او قوّهاى است ضدّ طبيعت . عناصر دليل بر آنكه چيزى غير از عناصر و مزاج آنها موجود است و اگر تابع عناصر بود ، بر ضدّ او برنمىخاست . و اين بابى است براى اثبات عالمى غير طبيعت و قوّهء قاهر بر آن . « 4 »
هامش
( 1 ) . ذاريات ( 51 ) آيهء 22 .
( 2 ) . روح الجنان ، ج 11 ، ص 215 .
( 3 ) . ملك ( 67 ) آيهء 19 .
( 4 ) . روح الجنان ، ج 11 ، ص 216 .