از سگان صيدكننده از براى اهل خوذ ، و يوز و باز و چرخ « 1 » و باشه « 2 » و جز آن .
و « جوارح » جمع است . واحدش « جارحه » بوذ . و جرح از كسب است ، [ 30 - پ ] من قوله - تعالى -
« وَ يَعْلَمُ ما جَرَحْتُمْ بِالنَّهارِ » ؛
« 3 »
يعنى : آنچه بروز كسب كردهاند . « 4 »
محمد چنين گويذ : « جوارح » از « جراحت » است . چون جانورى ازين جانوران كه علم صيد آموخته باشد و صيد را مجروح نكنذ و بميرد ، خوردن آن روا نبوذ « 5 » ، زيرا كه بناب « 6 » و مخلب « 7 » مجروح نشذه است .
هامش
( 1 ) - نام پرندهاى است شكارى و به اين معنى ، با غين نقطهدار هم آمده است .
مرغ شكارى . معرب آن « صقر » است . ( دهخدا و فرهنگ نفيسى )
( 2 ) - جانورى است شكارى از جنس زرد چشم ، و كوچكتر از باز باشد . در فارسى ، باش ، باشه ، واشه ؛ و معرب آن « واشق » است . ( دهخدا )
( 3 ) - انعام / 60
( 4 ) - تفسير طبرى 9 / 543 ، مجمع البيان 4 / 482 ، صافى 2 / 126 ، تبيان 4 / 169 ، تفسير بيضاوى 1 / 314 .
( 5 ) - طبرى مىنويسد : و إن أكل من الصيد جارحة صائد ، فجارحه حينئذ غير معلم .
فان أدرك صاحبه حيّا فذكّاه حلّ له أكله . و إن أدركه ميتا لم يحلّ له لأنه مما أكله السبع ، الذى حرّمه اللّه تعالى بقوله :« وَ ما أَكَلَ السَّبُعُ »و لم يدرك ذكاته . . . الخ .
ممكن است مراد مصنف از « محمد » و قول وى ، طبرى و كلام او باشد .
( 6 ) - ناب : مأخوذ از تازى - چهار دندان پيشين سبع و بهايم ( فرهنگ نفيسى 5 / 3631 )
( 7 ) - مخلب : چنگال جوارح دد باشد يا مرغ ، يا به معنى چنگال مرغان جوارح -