« أحسن عملًا » اين نيست كه خدا شما را به « عمل بيشتر » آزمايش مىكند ، بلكه مراد آن است كه شما را به « عمل درستتر » امتحان مىكند ؛ و درست عمل كردن تنها ترس از خدا و نيت صادقانه است .
سپس فرمود : عمل خالص آن است كه انتظار نداشته باشى هيچ كس غير از خدا تو را بستايد ، و همانا نيت ، برتر از عمل است . »
در اين روايت عمل خالص را عملى معرفى كرده است كه فقط براى خدا باشد و به قصد مدح و تعريف مردم نباشد ، و بالاترين درجهى خلوص نيت آن است كه به قصد ثواب و طمع بهشت و ترس از جهنم و نجات از عذاب اليم و شكر نعمتها و استجابت دعا و امثال اينها نباشد .
چنانچه على ( ع ) عرضه مىدارد :
« ما عبدتك خوفاً من نارك ولا طمعاً في جنّتك لكن وجدتك أهلًا للعبادة فعبدتك » ؛ « 1 »
« ( پروردگارا ) ترا به خاطر ترس از آتشت و براى طمع در بهشتت پرستش نمىكنم ، بلكه تو را شايستهى عبادت يافتهام ، و بدين جهت تو را عبادت مىكنم ! »
اختلاف است بين فقها در صحّت عمل به نيت يكى از مقاصد فوق ، و مشهور است كه عمل با يكى از اين مقاصد صحيح است .
چنانچه از آيات متعدد مثل : « وادعوه خوفاً و طمعاً » ؛ « 2 » « و او را با بيم و اميد بخوانيد ! »
هامش
( 1 ) . بحارالانوار ، ج 67 ، ص 186 .
( 2 ) . أعراف / 56 .