خيانت در امانت ، دو زبانى ، مال اندوزى و ريا نفاق عملى محسوب مىشوند .
روايات ذيل به اين نوع از نفاق نظر دارند :
قال رسولاللَّه صلى الله عليه و آله :
« ما زادَ خُشُوعُ الْجَسَدِ عَلى ما فِى الْقَلْبِ فَهُوَ عِنْدَنا نِفاقٌ » « 1 »
قال على عليه السلام :
« اشَدُّ النَّاسِ نِفاقاً مَنْ امَرَ بِالطَّاعَةِ وَ لَمْ يَعْمَلْ بِها وَ نَهى عَنْ الْمَعْصِيَةِ وَ لَمْ يَنْتَهِ عَنْها » « 2 »
دو صد گفته رانيم كردار نيست * اى من به فداى آنكه دلش با زبان يكيست
تشبيه منافقان
قرآن كريم در سورهء بقره ، منافقان را به دو چيز تشبيه مىكند . در تشبيه اول مىفرمايد : منافقان همانند كسانى هستند كه آتش بيفروزند تا در شب ظلمانى راه را از بيراهه تشخيص دهند و به مقصد برسند . ولى خداوند آن شعله را خاموش ساخته و در تاريكيها رهايشان سازد .
« مَثَلُهُمْ كَمَثَلِ الَّذِي اسْتَوْقَدَ ناراً فَلَمَّا أَضاءَتْ ما حَوْلَهُ ذَهَبَ اللَّهُ بِنُورِهِمْ وَ تَرَكَهُمْ فِي ظُلُماتٍ لا يُبْصِرُونَ »
« 3 »
آنها اگر عمل خود را اصلاح مىكردند و عقيدهء خويش را خالص مىنمودند به وسيله اين دو سلاح ، خورشيدى تابناك مىساختند و در راه هدايت هيچ تزلزلى
هامش
( 1 ) - اگر خشوع ظاهرى بر خشوع قلب زيادتر باشد ، نزد ما نفاق محسوب مىشود . ( اصول كافى - جلد 2 - صفحه 396 ) .
( 2 ) - منافقترين مردم كسى است كه امر به معروف كند و خود بدان عمل ننمايد و نهى از منكر نمايد و خود مرتكب مىشود . ( غرر الحكم ) .
( 3 ) - ( بقره - 17 ) منافقان همانند كسانى هستند كه آتش افروختهاند تا در بيابان تاريك مسير خود را بيابند ، ولى آن هنگام كه آتش اطراف خود را روشن كرد خداوند طوفانى فرستد و آن را خاموش كند و در تاريكى وحشتناك آنها را رها سازد .