1 - خيانت به امانت است
كذب از مقوله كلام است و خيانت در امانت يا خلف وعده چنين نيستند ولى از اين نظر كه منجّز نشدن وعده ، مخالفت با واقع و اعتقاد است ، كذب شمرده مىشود ، كما اينكه تحقق وعده ، صدق مىباشد .
قال على عليه السلام :
« الصِّدْقُ امانَةٌ وَالْكَذِبُ خِيانَةٌ » « 1 »
2 - خيانت به حقوق برادران دينى است
قال رسول اللَّه صلى الله عليه و آله :
« كَبُرَتْ خِيانَةٌ انْ تُحَدِّثَ اخاكَ حديثاً هُوَ لَكَ مُصَدِّقٌ وَانْتَ بِهِ كاذِبٌ » « 2 »
3 - شرِّ سخن است
بدترين سخنان و متنفرترين گفتارها ، سخنان متناقض هستند كه آغاز و پايان آنها تهافت داشته باشد .
قال على عليه السلام :
« شرُّ الْقَوْلِ ما نَقَضَ بَعْضُهُ بَعْضاً » « 3 »
4 - نفاق و دو روئى است
نفاق يعنى مطابق نبودن ظاهر و باطن . سخن چون از لب خارج شد اگر مطابق درون سخنگو نباشد از بارزترين مصاديق نفاق لغوى شمرده مىشود و طبيعتاً چون اين سخن پيامدهاى بدى بدنبال دارد ، سخنگو را بهسوى نفاق مصطلح مىكشاند .
هامش
( 1 ) - راستگوئى ، امانتدارى بوده و دروغگوئى ، خيانت است . ( بحار الانوار - جلد 72 - صفحه 261 ) .
( 2 ) - خيانتى بزرگ است كه با برادرت سخن بگوئى و او تو را تصديق كند و تو وى را تكذيب نمائى . ( الترغيب - جلد 3 - صفحه 596 ) .
( 3 ) - بدترين سخنان ، سخنى است كه قسمى از آن بخش ديگرش را نقض كند . ( غررالحكم ) .