در اين صورت مكر ، نوعى چاره جوئى است تا انسان عمل زشتش را انجام ندهد و يا آن را محدود كند . مراد از مكر خداوند ، همين معناست .
لذا اگر گفته مىشود ، خداوند مكر دارد ، يا از مكر الهى بهراسيد ، يا او خير الماكرين است ، به اين معناست كه خدا در برابر اعمال انسان شرور ، كارى انجام مىدهد كه او نتواند عمل زشتش را ادامه دهد .
خداى متعال به دو صورت انسانها را هدايت مىكند . قسم اول هدايت ، شامل تمام خلايق است . هر ذرهاى كه خلق شده است براى رسيدن به هدفى آفريده گشته و خداى تعالى او را در همان مسير قرار مىدهد .
« . . . رَبُّنَا الَّذِي أَعْطى كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدى »
« 1 »
نبات و جماد و حيوان اعم از بهائم و انسانها و يا موجودات مجرد چون ملك و جن ، همه و همه براى هدفى خلق شدهاند و خالق هستىبخش آنها را در راه رسيدن به همان هدف قرار داده است .
انسان در ميان اين خلايق از قوهء اختيار برخودار است و انسانيت انسان وابسته به اختيار صحيح اوست . برايناساس خداى متعال در كنار هدايت تكوينى عامهء خود ، بايستى نوعى هدايت تشريعى مشتمل بر اوامر و نواهى داشته باشد تا با اختيار انسان منافات نداشته و او به ميل خود راه سعادت و شقاوت را طى كند و به اين وسيله آخرت معنا بيابد و جهنم و بهشت شكل حقيقى به خود گيرد و مستعد براى اشقياء و سعداء گردد .
بديهى است انسان چون مشمول هدايت عامه است ، دائماً و خودبخود بهسوى كمال مىرود و اگر مشمول هدايت تشريعى شود ، سير او بهسوى كمال سرعت
هامش
( 1 ) - ( طه - 50 ) پروردگار ما كسى است كه به هر موجودى تمام لوازم آفرينش او را داده و سپس هدايت نموده است .