إِنْ تَدْعُوهُمْ لا يَسْمَعُوا دُعاءَكُمْ وَ لَوْ سَمِعُوا مَا اسْتَجابُوا لَكُمْ . .
.
« اگر آنها را بخوانيد صداى شما را نمىشنوند ، و اگر بشنوند به شما پاسخ نمىگويند . . . »
ايشان مىافزايد : علاوه اينكه برخى از بتهايى كه مورد خطاب مشركان بود ، شياطين بودند و آنها مىشنيدند ؛ پس اگر انسان مردهاى را بخواند ، حال او از آن مشركان بدتر است . « 1 »
از اين فكر جاهلانه بايد گذشت ، تشبيه توجه انسان به روح بندهاى از بندگان خدا ، به درخواست از بت و حتى بدتر دانستن از آن ، حكايت از تنگنظرى ابن تيميه مىكند ؛ زيرا به تصريح آيات متعددى از قرآن ، انسانها پس از مرگ معدوم نيستند و زندگى خاص خود دارند و زندگى برزخى آنان قابل انكار نيست .
پيامبر به تصريح قرآن كه خطاب آن براى همهى مخاطبان اوليه و غير آنان است ، شاهد كارهاى انسانها است و اين نه منحصر در او ، بلكه ويژگى عالم برزخ مىباشد كه هرچند نشئهاى از زندگى دنيا است ولى فراتر از اين عالم است .
وَ قُلِ اعْمَلُوا فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَ رَسُولُهُ وَ الْمُؤْمِنُونَ وَ سَتُرَدُّونَ إِلى عالِمِ الْغَيْبِ وَ الشَّهادَةِ فَيُنَبِّئُكُمْ بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ
. « 2 »
« و بگو هر كارى كنيد ، خدا آن را مىبيند و هم رسول و مؤمنان بر آن آگاه مىشوند ؛ آنگاه به سوى خدايى كه داناى عوالم غيب و شهود است ، باز خواهيد گشت تا آنچه انجام دادهايد ، به شما خبر دهند . »
ثانيا : اخبار زيادى بر جواز سخن گفتن با مردگان وارد شده است كه از جملهى آنها :
1 - پيامبر خدا پس از جنگ بدر ، بر سر چاه « بدر » كه كشتههاى مشركان در آن بودند رفت و كشتههايى چون عتبة بن ربيعة ، شيبة بن ربيعة ، امية بن خلف ، ابا جهل
هامش
( 1 ) - منهاج السنة ، ابن تيمية ، ج 1 ، ص 46 .
( 2 ) - توبه ، 105 .