إِنَّ رَجُلًا كانَ فيمَن كانَ قَبْلَكُمْ إِسْتَضافَ قَوْماً فَأَضافوه ، وَ لَهُمْ كَلْبَةٌ تَنْبَهَ ؛ فَقالَتِ الكَلْبَةُ :
لا أَنْبَحُ ضَيْفَ أَهْلِى اللَّيْلَةَ ؛ فَبَلَغَ ذلِكَ نَبيَّاً لَهُمْ أَوْ قيلًا لَهُمْ فَقالَ : مَثَلُ هذِهِ مِثْلُ أُمَّةٍ تَكُونُ بَعْدَكُمْ يَقْهَرُ سُفَهاؤُها حُكَمائَها . « 1 »
در گذشته مردى بود كه از گروهى خواست مهمانشان شود و آنان پذيرفتند ، آنان سگى داشتندو پارس مىكرد . آن شب سگ با خود گفت : پارس نمىكنم تا مهمان استراحت كند ! اين جريان به پيامبر و يا بزرگ جامعه رسيد ، وى گفت : داستان اين سگ ، داستان جامعه بعد از شماست كه كم خردان بر خردمندان چيره مىشوند .
مَثَلُ الَّذى يَسْمَعُ الْحِكْمَةَ وَ لا يَحْمِلُ الّا شَرَّها كَمِثْلِ رَجُلٍ أَتى راعِياً فَقالَ :
اجِرْنى شاةً مِنْ غَنَمِكَ . فَقال : انْطَلِقْ فَخُذْ بِاذُنُ شاةٍ مِنْها ؛ فَذَهَبَ يَأْخُذْ بِأُذُنِ كَلْبِ الْغَنَمِ . « 2 »
مثل كسى كه سخنان حكمتآميز را بشنود و جز بدهاى آن را نپذيرد . مَثَل كسى است كه نزد چوپانى رود و گويد ، از گله ات بزى به من اجاره ده ، چوپان گويد : برو و گوش گوسفندى از آنها را بگير ، وى ميان گله رود و گوش سگ گله را بگيرد و ببرد .
مَثَلُ الْمُنْفِقِ وَ الْبخيلِ مِثْلُ رَجُلَيْنِ عَلَيْهِما جُنَّتانِ مِنْ حَديدٍ مِنْ لَدُنْ ثَدْيَيْهِما إِلى تراقيهِما ؛ فَإِذا أَرادَ الْمُنْفِقَ أَنْ يُنْفِقَ سَبَغَتْ عَلَيْهِ حَتّى يَعْفو أَثَرَهُ ، وَ إِذا أَرادَ الْبَخيلُ أَنْ يُنْفِقَ قَلَصَتْ وَ لَزِمَتْ كُلُّ حَلْقَةٍ مَوْضِعَها فَهُوَ يُوَسِّعُها وَ لا يتَّسِعُ . « 3 »
مَثَل انفاق كننده و بخيل ، مَثَل دو نفر است كه هر كدام دو زره آهنى بر تن دارند و از سينه تا گلويشان را پوشاندهاست . زره انفاق كننده هنگام انفاق گشاد مىشود تا اثر انفاق محو شود ولى
هامش
( 1 ) - ر . ك كنز العمال ، 14 ، 256 .
( 2 ) - ر . ك امثال الحديث ، 92 .
( 3 ) - ر . ك سنن الكبرى بيهقى ، 4 ، 186 .