يك دفعه بر مىدارد و به يك گدايى و غير گدايى كه مىتواند آن هم زندگى خودش را اداره كند ، مىدهد و خود به گدايى مىافتد . اين هم خود نوعى از اسراف است . پس مرحله بالا و افراط سخاوت عبارت است از اسراف و تبذير . اسراف مرحله اولش است و تبذير بالاتر از آن است . و هر دو قريب هم معنا مىدهند . پس سخاوت متوسط بين ( اسراف و تبذير ) و بخل است .
من دو آيه از چندين آيهاى كه در اين مورد است ، من باب مثال عرض مىكنم كه شايد در برخى از اوصاف كمال با قرآن آشناتر شويم . يك آيه در سورهء اسراء آيهء 22 تا 39 خداوند احكامى را بيان كرده است . اين نكته را دوستان متوجه شوند كه خدا در قرآن در دو مورد ( تا آنجا كه بنده رسيدهام ) احكام زيادى را يك جا بيان كرده . در اين آيهء پانزده حكم ايجابى و الزامى و پانزده حكم تحريمى ، اعم از اعتقادى و عملى ، بيان كرده . و پس از بيان اين سى حكم مىفرمايد : اينها كه من بيان كردم ، از قبيل حكمتهايى است كه من به شما مىآموزم و اينها حكمت است و بياموزيد . در اين ضمن اين جمله را بيان مىكنم كه آيهء 29 سورهء اسراء است :
وَ لَا تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلَى عُنُقِكَ وَ لَا تَبْسُطْهَا كُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُوماً مَحْسُوراً ؛ « 1 »
و دستت را به گردنت زنجير مكن و بسيار [ هم ] گشادهدستى منما تا ملامت شده و حسرتزده بر جاى مانى .
پيامبر ، اى شنونده ، دست را به گردن بستن ، كنايه از اين كه دستت باز نشود و هيچ انفاقى در راه خدا انجام ندهى . اين زشت است و اين بخل است . پيامبر ، از اين صفت دورى كن « وَ لَا تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلَى عُنُقِكَ » . اين صفت تفريط را در اين آيه بيان كرده .
دنبالش مىفرمايد : « وَ لَا تَبْسُطْهَا كُلَّ الْبَسْطِ » ؛ و دست را كاملًا باز مكن ، كه هر چه دارى بدهى . اين مرحله ، اسراف است كه اگر چنين كنى ، « فَتَقْعُدَ مَلُوماً مَحْسُوراً » ، در حالى
هامش
( 1 ) سورهء اسراء ، آيهء 29 .