44 . اخلاق در اسلام
تواضع
در روايتى كه از حضرت صادق عليه السلام نقل شده است ، مىفرمايد : اگر مىخواهى بفهمى كه صفت تواضع در تو هست يا نيست ، خود را با مسائل جزئى و كوچك امتحان نما ؛ مثلًا وقتى در جلسهاى وارد مىشوى و تمايل دارى در بالاى مجلس بنشينى ، چنان كه در پايين مجلس بنشينى ، ناراحت مىشوى يانه ؟ اگر چنين احساسى داشتى ، بدان كه از زيبايى صفت تواضع محروم و به مرض تكبر مبتلا هستى . يا آن كه در برخورد با افراد ، مخصوصاً كسانى كه به حسب ظاهر در سطحى پايينتر از تو قرار دارند ، آيا دوست دارى به تو سلام كنند و در برابرت خضوع نمايند ، يا علاقه دارى خود در سلام كردن پيشى گيرى ، كه صورت اول ، از مرض تكبر حكايت مىكند و صورت دوم ، حاكى از تواضع است .
و يا اگر كسى تعريف تو را نمود ، خوشت مىآيد و چنان كه عيب تو را برايت بيان كرد ، ناراحت مىشوى . اين حالت دليل بر آن است كه صفت تواضع در تو وجود ندارد ؛ در صورتى كه انسان متواضع ، نه فقط از تعريف خوشش نمىآيد ، بلكه ناراحت هم مىشود ؛ چرا كه اكثراً تعريفها بر خلاف واقع است . و هر كسى مىداند كه انسان بين خود و خدا چه كاره است . و چه بسا در حقيقت ، كمالى را كه تعريف كننده به انسان نسبت مىدهد ، در او وجود ندارد . و كسى كه متواضع است ، نه آن كه اين اشتباه را خوش ندارد ، بلكه ناراحت مىشود .