مىدانيم كه در نماز جماعت بايد جاى مأمومين از امام پايينتر نباشد ، و چنان كه جاى مأمومين از امام پايينتر باشد ، نماز آن باطل است ؛ در حالى كه اگر محراب امام از مأمومين پايينتر باشد و امام روى زمين و مأمومين در طبقه دوم يا سوم ساختمانى ( با حفظ شرايط اتصال ) قرار داشته باشند ، اشكالى ندارد .
گفته شده است فلسفهء اين مسأله اين است كه خداوند متعال خواسته است با اين شرط ، نكتهاى را به امام جماعت - كه پيشوايى دو سه نفر يا صد نفر يا . . . را در نماز بر عهده گرفته است - گوشزد فرمايد كه بايد خودت را پايينتر و كوچكتر از ديگران بشمارى ، بايد فروتن و متواضع باشى ، و به همين جهت بايد جاى تو از مأمومين پايينتر باشد .
شد گود مصلاى امام عالى تا آن كه مقام خويش پستتر داند .
هر يك از احكام الهى واعظى است ، و در عمق آنها پندها و اندرزهاى بزرگى نهفته است كه ما بايد از آنها در تصفيه و تكميل روحمان استفاده كنيم .
پيغمبر گرامى صلى الله عليه و آله كه مىفرمايد من مبعوث شدهام تا مكارم اخلاق و زيباترين صفات روحى را تكميل كنم ، تربيت و تكميل به وسيلهء همين امور است . دستور مىدهد در نماز اين طور باشيد ، در برخورد با مردم چنين باشيد ، چگونه مهمان نوازى كنيد و . . . اينها همه به اين منظور است كه به تدريج به وسيله همين كردارها انسان به عظمت روحى تواضع دست يابد ، « بعثت لُاتمّم مكارم الأخلاق » تحقق يابد .
روايتى است از حضرت عيسى عليه السلام و آيهاى در بارهء حضرت نوح عليه السلام كه نكتهاى در مورد تكبر و تواضع از آنها استفاده مىشود : حضرت عيسى عليه السلام در مقام موعظه و نصيحت به حواريون و مؤمنان و دعوت آنان به زهد مىفرمايد :
بِحَقٍّ أَقُولُ لَكُمْ إِنَ الزَّرْعَ يَنْبُتُ فِى السَّهْلِ وَ لَايَنْبُتُ فِى الصَّفَا ؛
به راستى اين سخن را به شما مىگويم كه كشت در دشت مىرويد نه بر روى سنگ .
سپس اضافه مىكند كه حكمت و علم و مواعظ خدا و انبيا در قلبى كه دچار كبر
گفتارها و نوشتارها در نشريات و مقدمه كتاب ها (فارسى) — صفحة 519
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٥١٩