آنجا كه كلام معصومين ، همچون قرآن ، داراى بطون است و ممكن است داراى چند مصداق و معانى متعدد باشد ، در موارد اين حديث نيز به نظر مىرسد مصاديق مهمتر و معانى واضحتر ديگرى نيز دارد :
1 . پاكيزگى فكر و مغز انسانى از آلودگى و عقايد و باورهاى انحرافى تا ايمان و اعتقادات صحيح در او راه يابد .
2 . پاكيزگى قلب و روان انسان از پليدىها و صفات رذيله تا زمينه تكامل و ايمان در او فراهم شود .
3 . پاكيزگى عمل از گناهان و كارهاى ناشايست تا كردار زيبا جايگزين آن شده و ايمان عمل تحقق يابد . پس اين روايت شامل سه بعد ديگر انسان ، يعنى فكر ، روان و عمل نيز مىشود .
4 . پاكيزگى بدن و لباس و خانه و مسكن و بالاخره ، پاكيزگى مجموعه محيط زيست انسانها كه در قانون اساسى هم اين مسأله گنجانده شده است . بنا بر اين ، منظور از نظافت در حديث شريف شامل همه معانى چهارگانه است و همه اين نظافتها جز ايمان است .
در اينجا روايتى نقل شده است از حضرت امير المؤمنين عليه السلام كه خوب است مورد توجه قرار گيرد :
« إن من أحبّ عباد اللَّه إليه عبداً أعانه اللَّه على نفسه ، فاستشعر الحزن و تجلب الخوف فزهر مصباح الهدى فى قلبه » ، إلى أن قال : « قد خلع سرابيل الشهوات و تخلى من الهموم إلا هماً واحداً انفرد به ، فخرج من صفات العمى و مشاركة أهل الهوى و صار من مفاتيح أبواب الهدى و مغاليق أبواب الردى ، قد أبصر طريقه ، و سلك سبيله ، و عرف مناره ، و قطع غماره ، و استمسك من العرى بأوثقها ، و من الجبال بأمتنها ، فهو من اليقين على مثل ضوء الشمس » .
محبوبترين بندگان نزد خدا بندهاى است كه خدا او را در تسلط بر نفس و
گفتارها و نوشتارها در نشريات و مقدمه كتاب ها (فارسى) — صفحة 473
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٤٧٣