« إِنَّ نَاشِئَةَ اللَّيْلِ هِيَ أَشَدُّ وَطْئاً وَ أَقْوَمُ قِيلًا » ؛
قطعاً برخاستن شب ، رنجش بيشتر و گفتار [ در آن هنگام ] راستينتر است .
دقت و تأمل در اين آيه انسان را مات و مبهوت مىسازد .
اى پيامبر ، روحى كه از نيمههاى شب تربيت يافته و با خلوت الهى و مبدأ ديگر انس و الفت گرفته است ، مىتواند محكم بايستد و با نفس خويش و همه مظاهر فساد مبارزه كند .
از امام زين العابدين عليه السلام پرسيدند : كيف اصبحت يا بن رسول اللَّه ؛ اى فرزند پيامبر ، چگونه صبح كردى ؟ حضرت فرمود : صبح كردهام ، در حالى كه هفت طلبكار به دنبالم در حركت است ؛ خدا واجبات مىخواهد ، پيامبر مستحبات مىخواهد ، زن خوراك مىخواهد ، قبر بدن مىخواهد ، عالم برزخ روح مىخواهد و انسانيت كمال مىخواهد .
مى گويند هنگامى كه مرحوم شيخ مفيد از دنيا رفت و او را دفن كردند ، فرداى آن روز ديدند ، امام زمان - سلام اللَّه عليه - بر روى قبرش با انگشت نوشته است :
لا سوت الناعى يفقدك انه * يوم على آل الرسول عظيم
اى كاش منادى خبر مرگ تو را به من نمىداد كه اين روز براى اولاد رسول اللَّه بسيار عظيم و طاقت فرساست .
انسانى كه مىداند مخاطب اين آيه قرآن است كه :
« يَا أَيُّهَا الْإِنْسَانُ إِنَّكَ كَادِحٌ إِلَى رَبِّكَ كَدْحاً فَمُلَاقِيهِ » ؛
اى انسان ، حقّاً كه تو به سوى پروردگار خود به سختى در تلاشى ، و او را ملاقات خواهى كرد .
و هر لحظه به خدا نزديكتر و نزديكتر مىگردد ، اگر پاكيزه باشد و خود را تصفيه و تزكيه نمايد ، به مقام محمود دست مىيابد . هوى و هوس و محيط و حتى زبان و چشم و گوش ما وسيله اسارتمان شدهاند . گاهى من به رفقا مىگويم : برادران من ، بياييد مرا از اين اسارت نجات دهيد كه من اسير نفسم و اميد آن دارم كه خداوند به ما