در بسيارى از مواقع نيز دين ، به مجموعهء قوانينى اطلاق مىشود كه از جانب خداوند تبارك و تعالى براى هدايت خلق خدا نازل شده است . دين در اين آيه بدين معناست .
اگر افرادى باشند كه از برنامه ما - كه براى احياى بشر از روز نزول الى يوم القيامة نازل كردهايم - اعراض كنند ، ما كسانى را داريم كه اين نعمت را بپذيرند و در قلوب خود احكام و معارف ما را جاى دهند .
اينان چه كسانى هستند كه خداوند بر وجودشان مباهات و افتخار مىكند ؟
خداوند در اين آيهء شريفه - كه در صدر بحث ذكر كرديم - صفات بندگان صالح و شايسته خود را بر مىشمارد تا ما بتوانيم با شناخت اين صفات ، آنان را نيز بشناسيم .
آنان كسانى هستند كه :
1 . « يحبهم » ؛ خداوند آنان را دوست دارد .
2 . « يحبونه » ؛ آنان نيز خداى خود را دوست مىدارند .
3 . « أذلة على المؤمنين » ؛ آنان در برابر همكيشان خود و مؤمنان خاضع و ذلول هستند .
4 . « اعزة على الكافرين » ؛ در برابر كفر و كافران ، ستم و ستمپيشگان و بت و بتپرستان ، اين گونه افراد استوار ، قائم ، محكم و پيروزند .
5 . « يجاهدون فى سبيل اللَّه » ؛ آنان در راه خدا نبرد و مجاهده مىكنند و در اين راه ، هم مشقّات مبارزه با نفس خويش و هم سختىهاى نبرد با دشمن خارجى را تحمل مىكنند .
6 . « لا يخافون لومة لائم » ؛ آنان از هيچ اعتراضى و يا مسخره و تهديد و تطميعى باك ندارند .
اينان چه كسانى هستند ؟ آيا ما آنان را تشخيص مىدهيم ؟ آيا تاريخ فقط افراد خاصى از ايشان سراغ دارد ؟ و آيا صحيح است كه ما رحمت خدا را محدود كنيم به اين كه فقط افراد مشخصى در صحنه تاريخ ديده مىشوند كه همچون ستارههاى روشنى در اين آسمان مىدرخشند ؟
آيا تنها مقداد و ابوذر و سلمان و زراره و محمد بن مسلم و شيخ مفيد و سيد مرتضى و ساير افراد اين سلسله طيّبه ، مصداق اين قوم هستند ؟
ما معتقديم اولياء اللَّه و علماى باللَّه ، هر چند كه از مصاديق بارز « وقعوا فى الرحيل
گفتارها و نوشتارها در نشريات و مقدمه كتاب ها (فارسى) — صفحة 282
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٢٨٢