انسان كامل انسانى است كه در اين باره زياد دقت و تفكر كند و اگر به امراض روحى مبتلا نيست ، در گفتار و كردار و پندار خويش لحظه به لحظه تجديد نظر كند .
گاه ، انسان مريض است . در اين حال ، غذاى شيرين نيز در مذاق او تلخ است . چنين انسانى بايد معالجه كند تا در ذائقه او مطالب عالم ديگر ، تلخ و سنگين نيابد . كسى كه روحش به امراض گوناگون مبتلاست ، هيچ امرى از امور دنيا به اندازهء تفكر در كمال و آمادگى براى سفر آخرت در نزد او ثقيل نيست . پس شكايت به خدا بريم و از او مدد جوييم :
إِلَهِى ! إِلَيْكَ أَشْكُو نَفْساً بِالسُّوءِ أَمَّارَةً وَ إِلَى الْخَطِيئَةِ مُبَادِرَةً ؛
خداوندا ، چه كنم كه نفسم مرا همواره به بدىها دعوت مىكند و به زشتىها وا مىدارد .
پيامبر مكرم اسلام مىفرمود :
الناس نيام ، فإذا ماتوا انتهبوا ؛
انسانها همه خواباند و از سير خويشتن غافل . آن گاه كه مىميرند ، بيدار مىشوند و خود را مواجه به مستقبلين عالم برزخ مىبينند .
گذشتههاى آدمى به استقبال مىآيند و اولين سؤالى كه خداى - عز و جل - از انسان مىكند ، اين است كه : بنده من ، تو در اين مدت مديد چه كردهاى و با خود چه آوردهاى ؟
« أَ وَ لَمْ نُعَمِّرْكُمْ مَا يَتَذَكَّرُ فِيهِ مَنْ تَذَكَّرَ » ؛
اى انسانها ، آيا من به شما آن قدر مهلت ندادم كه متذكر شويد و توجه پيدا كنيد ، و آدم شويد و خود را اصلاح كنيد ؟
على عليه السلام در جملهاى از حِكَم نهج البلاغه مىفرمايد :
أَهْلُ الدُّنْيَا كَرَكْبٍ يُسَارُ بِهِمْ وَ هُمْ نِيَام ؛
مردم دنيا همانند قافلهاى هستند كه سوارند و پيش مىروند ، اما همگى در خواب غفلت و ناآگاهى ( و آن گاه بيدار مىشوند كه ديگر سودى ندارد ) .
گفتارها و نوشتارها در نشريات و مقدمه كتاب ها (فارسى) — صفحة 273
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٢٧٣