9 . اخلاق اسلامى ( ارتباط علم و عمل )
در متون روايات به موارد متعددى بر مىخوريم كه علم مقدم بر عمل است و مقدمه انجام عمل است . عقل سليم نيز اين مطلب را اثبات مىنمايد . تا علم نباشد ، عملى تحقق پيدا نمىكند و تا انسان دانا نباشد ، توانا نمىشود :
وَ الْعِلْمُ يَهْتِفُ بِالْعَمَل ؛
علم ، عمل را فرياد مىزند .
اين علم است كه ابتدا در صحنه دل مىنشيند ، آنگاه انسان را دعوت به عمل مىكند .
در مقابل اين روايات - كه علم را مقدم بر عمل دانسته و عمل را متوقف بر آن مىشمارد - روايات ديگرى وجود دارد كه عكس اين مطلب را اثبات مىنمايد . اين روايات ، مؤيد آن است كه عمل ، علم آور است و عمل مقدم بر علم است ؛ تقواست كه توليد علم مىكند و با عمل مىتوان به علم دست يافت .
از برخى از آيات قرآن نيز مىتوان اين معنا را دريافت :
« إِنْ تَتَّقُوا اللَّهَ يَجْعَلْ لَكُمْ فُرْقَاناً » ؛
اگر متقى باشيد ، خداوند بينشى به شما عطا خواهد كرد كه بتوانيد خير و شر را درك كنيد و بين حق و باطل تميز دهيد .
پس اگر عمل و تقوا نباشد ، فرقان و عمل به تشخيص حق و باطل هم نخواهد بود .