قسم چهارم : جراحتهاى سر و صورت و ديهء آنها
و اقسام آن ، نُه تا است :
اوّل : حارصه ؛ يعنى مجروح كردن سر به طورى كه فقط پوست ظاهر آن شكافته شود - چه از حيث مساحت طولانى باشد يا كوتاه - ديهء اين جراحت ، قيمت يك عدد شتر است .
دوم : داميه ؛ يعنى مقدارى هم از گوشت شكافته شود . ديهء اين قسم ، قيمت دو عدد شتر است .
سوم : متلاحمه ؛ كه به واسطهء ضربه ، مقدارى زياد از گوشت شكافته شود ، لكن به « سمحاقه » كه پوست روى استخوان سر است نرسد . ديهء اين قسم ، سه عدد شتر است .
چهارم : سماحق ؛ يعنى جرح و جنايت به پوست روى استخوان رسيده ، لكن آن پوست را پاره نكرده است . و ديهء آن ، چهار شتر است .
پنجم : موضحه ؛ كه پوست زيرين نيز پاره شده ، استخوان سر آشكار شود . و ديهء آن ، پنج عدد شتر است .
تفاوت قيمت در اقسام گذشته ، از ناحيهء تفاوت عمق است و فرقى در زيادى و كمى مساحت كه مثلًا طول زخم 5 سانت يا 6 سانت باشد ، نيست ؛ ولى اگر از دو جا زخم رسيده باشد ، هر زخمى حساب جداگانه دارد .
ششم : هاشمه ؛ يعنى شكافتن استخوان سر يا صورت . و ديهء آن ، ده عدد شتر است .
هفتم : منقّله ؛ يعنى استخوان سر شكسته ، از جايى به جايى منتقل شود . و ديه آن ، پانزده عدد شتر است .
هشتم : مأمومه ؛ كه ضربت از استخوان گذشته به پردهء مغز برسد . و ديهء آن ، يك سوم ديهء كامل است ( 33 شتر يا 250 مثقال صيرفى طلاى سكّهدار ) .
نهم : دامغه ؛ يعنى ضربت وارده ، پردهء مغز را نيز پاره كند ؛ و اين جراحت ، غالباً كشنده است . اگر مضروب بميرد ، قصاص ، يا ديهء كامل ، ثابت مىشود ؛ و چنانچه زنده بماند ، بر ديهء قسم قبلى ، مقدارى بر حسب نظريّهء حاكم ، اضافه مىشود .
در چهار قسم اوّل از جراحتهاى سر كه مربوط به پوست و گوشت است ، در