[ بخش چهارم ] : ديات [ و برخى مسايل مربوط با آن ]
در بعضى از جنايات وارده بر انسان ، قيمت و تقديرى مخصوص به نام ديه ؛ و در بعضى ديگر ، تقدير عمومى به نام « ارش » و « حكومت » تعيين گرديده [ است ] .
اقسام ديههاى مقدّر ، به قرار زير است :
قسم اوّل : ديهء قتل
كشتن هر انسانى به يكى از سه قسم ، تصوّر مىشود ؛ و هر قسمى ، ديهاى مخصوص دارد :
اوّل : قتل عمدى .
دوم : قتل مشابه عمد .
سوم : قتل خطايى .
شخصى كه كسى را به قصد كشتن بزند ، يا اگر قصد كشتن ندارد ، ولى طورى بزند كه عادتاً كشنده باشد و مضروب بميرد ، آن را قتل عمدى مىنامند .
اگر كسى را به قصد تأديب يا به عنوان شوخى بزنند و آن رقم زدن هم كشنده نباشد ، لكن اتّفاقاً مضروب بميرد ، آن را قتل مشابه عمد گويند .
اگر قصد زدن مرغى يا غير انسانى [ را ] داشت [ و ] اتّفاقاً به يك انسانى اصابت كرده ، بكشد ، آن را قتل خطايى يا خطاى محض مىنامند .
ميزان كلّى در قتل عمدى ، اين است : هم قصد زدن و هم قصد كشتن ، ولو به نحو تبعى داشته باشد . و ميزان در قتل مشابه عمد اينكه : قصد زدن داشته ، قصد كشتن