شروط زير است :
1 . خودِ آمر و ناهى ، بايد عالم به واجب و حرام باشد ؛ و جاهل به احكام ، مكلّف به امر و نهى آن نيست ؛ چنانچه غير مستطيع ، مكلّف به حج نيست .
2 . احتمالِ تأثير بدهد ، و گر نه امر و نهىِ بىاثر ، وجوب ندارد .
3 . علم و يا اطمينان داشته باشد كه مأمور و مَنهى ، عازم بر ارتكاب گناه است ؛ و با احتمال اينكه او مىخواهد واجبى را ترك كند و يا حرامى را مرتكب شود ؛ و بلكه با ظنّ بر آن نيز امر و نهيش واجب نيست و گاهى جايز نيست . و حكم اصرار و ادامه نيز چنين است . پس اگر دربارهء كسى كه چند نمازش را مثلًا ترك كرده ، احتمال دهد كه باز مىخواهد ترك كند و دربارهء كسى كه چند نوبت شراب خورده احتمال دهد كه باز مرتكب خواهد شد ، امر و نهى ، واجب نيست ، مگر آنكه مطمئن شود .
4 . مطمئن باشد كه بر امر و نهى ، مفسده و يا ضرر جانى و مالى براى خود شخص و يا متعلّقين او و يا ساير مؤمنين - ضررى كه بيشتر از مصالح امر و نهى است - مترتّب نمىشود ، و گر نه امر و نهى ، واجب نمىشود .
مسئلهء 9 . هر يك از امر به معروف و نهى از منكر را مراتبى مختلف است كه با امكان مرتبهء قبل ، نوبت به مرتبهء بعد نمىرسد ؛ و مراتب آنها به قرار زير است :
1 . امر و نهى به نحو انكار قلبى ، به اظهارِ انزجار از فاعل ، به واسطهء نگاه نكردن ، روگرداندن ، حرف نزدن ، جواب نگفتن و مانند آن .
2 . امر و نهى به زبان و كتابت به طرز موعظه ، تهديد ، تطميع ، داد زدن ، تشر رفتن پرخاش كردن و مانند آن .
3 . امر و نهى عملى ، مانند : زدن ، بستن ، حبس كردن ، وسايل گناه را تلف نمودن و غيره .
4 . امر و نهى به مجروح كردنِ بدن ، بريدنِ اعضا و كشتن .
بىترديد ، مرتبهء اخير ، از وظايف و شئون ولىّ امر شرعى است . و احوطْ آنكه مرتبهء سوم نيز با استجازه از او انجام يابد .
مسئلهء 10 . توبه كردن از هر گناه [ و ] خطا ، واجب فورى است و تأخير آن گناه ديگرى است ؛ و هر چه تأخير بيفتد ، باز فوريّت دارد .
نوشتارهاى فقهى (فارسى) — صفحة 134
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص١٣٤