وگاهى متشابه بر خود كتاب هم اطلاق شده است :
اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِيثِ كِتَاباً مُتَشَابِهاً . « 1 » ومتشابه در اين اطلاق ، به معنى شبيه ونظير است ، ومراد اينكه سور وآيات اين كتاب در فصاحت وبلاغت وحسن بيان ومتانت مطلب وأوج معنى ، همه شبيه يكديگر ونظير هماند .
وبدين معنى است متشابه در دو آية زير :
وَالزَّيْتُونَ وَالرُّمّانَ مُتَشَابِهاً وَغَيْرَ مُتَشَابِهٍ . « 2 » يعنى خداوند خلق فرمود زيتون وأنار را كه از نظر رنگ وبو وطعم ومنافع ، بعضي شبيه هم وبرخى غيرشبيهاند .
كُلَّمَا رُزِقُوْا مِنْهَا مِنْ ثَمَرَةٍ رِزْقاً قَالُوا هَذَا الَّذِيْ رُزِقْنَا مِنْ قَبْلُ وَأُتُوا بِهِ مُتَشَابِهاً . « 3 » يعنى ميوههاى آنجا شبيه هماند در لذت ورنگ وبو ، يا شبيهاند به ميوههايى كه در دنيا بودهاند .
وبالجملة ، كلمهء « صاد » در لحاظ أولى ، از متشابهات كتاب كريم است ؛ ولى متشابه قابل است . پس از تأمل ودقت ومراجعه به محكمات مفادش روشن شود وجزء محكمات گردد ؛ چنانچه علي عليه السلام در اين باره مىفرمايد :
كِتاب اللَّه تُبْصِرونَ بهِ وتَنْطِقونَ بِهِ وتَسْمَعُونَ بِهِ وَيَنْطِقُ بَعْضُهُ بِبَعْضٍ ويَشْهَدُ بَعْضُه عَلى بعضٍ . « 4 »
كتاب خدا را مورد رعايت قرار دهيد تا به سبب آن ، بينا وگويا وشنوا شويد . برخى از آيات آن به وسيله برخى ديگر گويا مىشود وبعضي بر بعضي گواهى مىدهد .
هامش
( 1 ) . سورهء زمر ، آيهء 23 .
( 2 ) . سورهء انعام ، آيهء 141 .
( 3 ) . سورهء بقره ، آيهء 25 .
( 4 ) . نهج البلاغة ، ج 2 ، ص 17 ، خطبه 133 .