ونيز مىفرمايد :
انَّ الْكِتابَ يُصَدِّقُ بَعْضُهُ بَعْضاً . « 1 »
همانا بعض اين كتاب بعض ديگر را تصديق مىكند .
وخداوند مىفرمايد :
وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَاناً لِكُلِّ شَيْءٍ . « 2 » يعنى قرآن مىتواند مبيّن خود قرآن هم بشود ، محكمات آن مبيّن متشابهات شود .
چنانچه يكى از علائم اجتهاد واستنباط حكم از كتاب خدا آنكه ، شخص فقيه بتواند متشابه آن را به محكمش برگرداند وگره تشابه را با سر انگشت محكم بگشايد .
مفسّران را دربارهء اين آية اقوالى است كه برخى برمىگردد به اينكه اين كلمه در تشابه خود باقي است ؛ چه آنكه رمزى است بين خداوند ورسول گرامى وقول برخى راجع است به اينكه معنى اين كلمه روشن شده وجزء محكمات شده واينان چند طايفهاند :
أول كساني كه مىگويند : صاد ، اسم اين سوره است . « 3 » دوم كساني كه مىگويند ذكر اين حرف مثال است وتحدّى ، اشاره است بر اينكه اين كتاب از جنس همين حروف ( حروف تهجّى 29 گانه ) تشكّل يافته واگر جوامع بشرى ، تسليم فرستادهء ما وبرنامهء اين كتاب نمىشوند ، پس كتابي همانند اين ، يا چند سوره ويا حداقل به مقدار يك سورهء آن را از اين حروف تركيب كنند وارائه دهند . « 4 » سوم كساني كه گفتهاند كه صاد به كسر دال ، امر است از باب مفاعلة ، به معنى « عارض القرآن » . « 5 » يعنى اى انسان ، با قرآن همدم وهمعرض شو ؛ أفكار ، اخلاق ، گفتار وكردار خود را موافق مفاهيم آن قرار ده ، كه گويا دوش به دوش آن در حركت
هامش
( 1 ) . همان ، ج 1 ، ص 55 ، خطبه 18 .
( 2 ) . سورهء نحل ، آيهء 89 .
( 3 ) . التبيان في تفسير القرآن ، ج 8 ، ص 541 ؛ الكشاف ، ج 4 ، ص 70 .
( 4 ) . معاني الأخبار ، ص 25 ، ح 4 ؛ الكشاف ، ج 4 ، ص 70 .
( 5 ) . التبيان في تفسير القرآن ، ج 8 ، ص 541 ؛ أنوار التنزيل ، ج 5 ، ص 23 .