[ تفسير آيهء 106 - 107 ]
مَا نَنَسَخْ مِنْ آيَةٍ أَوْ نُنْسِهَا نَأْتِ بِخَيْرٍ مِنْهَا أَوْ مِثْلِهَا أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللّهَ عَلَى كُلِّ شَيءٍ قَدِيرٌ . [ 106 ]
« ما » ى موصوله ، مبتدأ ؛ ومتضمّنِ معناى شرطيّت است . و « نسخ » ، مجزوم به آن ؛ و « نأتِ بخير » جواب أو است . و « نسخ » در لغت ، ابطال وازالهء شئ است .
ومعناى آية : از بدوِ آفرينش بشر در روى زمين وخلق آية ونشانه براي آنها ، سنّت جاريهء ما بر اين است : آنچه را از آيات ونشانههاى خود نسخ كنيم واز صفحهء وجود برداريم ويا آن را به فراموشى سپاريم واز صحنهء دلها بزداييم - چه از آيات وسورهء كتابهاى آسمانى ، يا از احكام جاريهء ديني در ميان جامعه ، يا از آيات تكويني خود مانند أنبيا ، معصومين ، بندگان نمونه وغيره - بهتر از آن ، يا همانند آن را به جاى آن مىآوريم .
واز اين رو است كه در طول تاريخ ، به دنبال نسخ هر شريعتي ، شريعتي را ؛ وهر حكمي ، حكمي را ؛ ونسخ هر آية - به لفظ باشد ، يا به مفاد - بَدَلِ آن را ؛ وبه دنبال ميراندنِ هر پيامبرى ، معصومى را ؛ وهر بندهء نمونه ، بَدَلى را ، از قدرت خويش ، پديد آوردهايم .
هر چند نسخ آية وسوره ، يا انشاى آن ، لفظاً در قرآن نيست ؛ لكن نسخ حُكمى در آن ثابت است ؛ مانند : تبديل حدّ زانيه از حبس ابد به صد عود تازيانه ، وعدّهء وفات از يك سال به چهار ماه وده روز ، وتبدّل وجوب استقبال بيت المقدس به استقبال كعبهء معظّمه ، وتبديل حكم وجوبِ مقابلهء مسلمين در جهاد با ده برابر خويش وحرمت فرار از آن به دو برابر ، وهكذا .
أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللّهَ لَهُ مُلْكُ السَّمَاواتِ وَاالأْرْضِ وَمَا لَكُمْ مِنْ دُونِ اللّهِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا نَصِيرٍ . [ 107 ]
خطاب آية ، به همهء مكلّفانى است كه مخاطب قرآناند وبايد به آن تمسّك جويند . و « ملك » به تثليث ميم ، در لغت ، مصدر است ، به معناى قدرت بر تصرّف در شئ واستيلا بر آن ، خواه آن شئ ذوى العقول باشد ، يا غير ذوى العقول ؛ ولكن در