[ توصيف فرشتگان ]
تفسير :
اين آيه و دو آيهء بعد دربارهء فرشتگان است .
فرشتگان براى نفى ربوبيت خودشان گويند : و هيچ يك از ما نيست مگر اين كه او را نزد خداوند مقام و مرتبهاى معيّن است .
يعنى هر يك از ما را مقامى است از عبادت ؛ بعضى راكع ، بعضى ساجد و بعضى قائم كه هيچ كدام ، از آن حالت به حالت ديگرى منتقل نشويم ، پس چون مخلوق و مربوب او باشيم و به بندگى و عبادت او از روى خوف و خشيت و خضوع مشغول هستيم ، چگونه ما را معبود و رب مىپندارند ؟ !
وَ إِنَّا لَنَحْنُ . . . : و بىترديد ماييم كه براى امتثال فرمان خدا پيوسته صف بستهايم .
و البته ماييم كه به زبان و اعتقاد قلبى تسبيحكنندگان هستيم .
ابن عباس گفته : در آسمان يك وجب جا يافت نشود مگر آن كه آن جا ملكى به تسبيح الهى مشغول است .
تتمّه : آيهء وَ مَا مِنَّآ إِلَّا لَهُ مَقَامٌ مَّعْلُومٌ گرچه ظاهرش در حقّ ملائكه است ؛ و لكن از حضرت صادق عليه السلام روايت شده كه : اين آيه در حقّ ائمه و اوصياى آل محمّد عليهم السلام نازل شده است . « 1 »
و نيز در ذيل آيهء وَ إِنَّا لَنَحْنُ الصَّآفُّونَ * وَ إِنَّا لَنَحْنُ الْمُسَبّحُونَ حضرت صادق عليه السلام فرمايد :
كُنّا أنْوَاراً صُفُوفاً حَوْلَ الْعَرْشِ نُسَبِّحُ فيُسَبِّحُ أهْلُ السَّمَاءِ بِتَسْبيحِنا إلى أنْ هَبطنَا إلَى الأْرْضِ فَسَبَّحْنَا فَسَبَّحَ أهْلُ الأْرْضِ بِتَسْبيحِنَا ،
وَإنّا لَنَحْنُ الصّافُّونَ * وَإنّا لَنَحْنُ الْمُسَبِّحُونَ . . . « 2 » :
ما نورهايى صف به صف در حول عرش بوديم ، ما تسبيح مىنموديم ، پس تسبيح مىكردند اهل آسمانها به سبب تسبيح ما تا وقتى كه به زمين هبوط نموديم ، پس ما تسبيح نموديم ، پس تسبيح نمودند اهل زمين به سبب تسبيح ما . . . . « 3 »
هامش
( 1 ) . تفسير قمى ، ج 2 ص 227 و 228 .
( 2 ) . تفسير صافى ، ذيل آيهء شريفه .
( 3 ) . تفسير صافى ، ذيل آيه شريفه .