لغت :
مخلّف اسم مفعول به معنى « جامانده » است . أهلون جمع اهل و آن به معنى خانواده و زن و بچه مىباشد .
تفسير :
به زودى باز پس ماندگان از اعراب باديه نشين كه در حديبيه با تو شركت نكردند به تو خواهند گفت : محافظت اموال و زنان و فرزندان و كسان ما ، ما را از همراهى با تو مشغول ساخت ؛ زيرا كسى نبود كه به جاى ما از آنها محافظت كند . از اين رو از خدمت تو بودن محروم شديم ؛ امّا چون تخلّف ما با عذر بوده پس براى ما از خداى متعال طلب آمرزش كن !
آنها به زبان چيزى را مىگويند كه در دلشان نيست ، يعنى اين عذر آوردن آنها زبانى است و طلب آمرزش آنها نيز حقيقى نيست و آنها به خاطر شك و ضعف ايمان و ضعف عقيده به مبدأ و معاد تو را همراهى نكردند و اين اعتذارشان دروغ و نفاق است . به آنها بگو : اگر خدا بر شما ضررى اراده كند يا نفعى بخواهد چه كسى است كه در برابر خداوند مالك چيزى باشد و از اراده و خواست او جلوگيرى كند ؟ بلكه خداوند همواره از ازل به آنچه انجام مىدهيد آگاه است و مىداند كه تخلّف شما به جهت محافظت از اموال و كسانتان نبوده است .
و حاصل آن كه اگر خدا ارادهء نفع يا ضرر داشته باشد به شما ، هيچ كس قادر نخواهد بود آن را از شما دفع كند ، پس آمدن شما و همراهى شما با من باعث ضرر نمىشود و عدم آن موجب نفع شما نمىگردد و نفع و ضرر به اراده و خواست خداست .
( آيهء 12 ) ( بَلْ ظَنَنتُمْ أَن لَّن يَنقَلِبَ الرَّسُولُ وَ الْمُؤْمِنُونَ إِلَى أَهْلِيهِمْ أَبَدًا وَزُيّنَ ذَ لِكَ فِى قُلُوبِكُمْ وَ ظَنَنتُمْ ظَنَّ السَّوْءِ وَ كُنتُمْ قَوْمَا بُورًا )
تفسير روان (فارسى) — صفحة 452
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٤٥٢