به قدر معين از روى حكمت كه فراخور حال ايشان باشد نازل فرمايد .
إِنَّهُ بِعِبَادِهِ خَبِيرٌ بَصِيرٌ : زيرا او به حال بندگانش و صلاح ايشان آگاه و بيناست ، پس هر كس را بر وفق مصالح او روزى مىدهد .
تنبيه : اين مطلب محقّق است كه خداى تعالى حكيم على الاطلاق ، و عالم است به جميع مصالح و مفاسد بندگان ، بنابراين آنچه انجام مىدهد از قبض و بسط و منع و عطا و فقر و غنا و صحّت و مرض ، بر وفق حكمت و مصلحت باشد ؛ چنانچه در حديث قدسى فرمايد :
به درستى كه بعض بندگان من كسى است كه اصلاح نكند او را مگر ثروت ، و اگر او را فقير كنم فاسد شود . و بعضى بندگان من كسى است كه اصلاح نكند او را مگر فقر ، و اگر او را غنى كنم فاسد شود ؛ به درستى كه من تدبير بندگان نمايم به علم خود به قلوب آنان . « 1 »
[ بارش باران و خيرات از ابر رحمت ]
( آيهء 28 ) ( وَ هُوَ الَّذِى يُنَزّلُ الْغَيْثَ مِن بَعْدِ مَا قَنَطُواْ وَ يَنشُرُ رَحْمَتَهُ وَ هُوَ الْوَلِىُّ الْحَمِيدُ )
تفسير :
و اوست كه باران نافع را پس از آن كه مردم مأيوس شدند فرو مىفرستد و رحمت خود را يعنى باران را در كوهها و صحراها و بلاد منتشر مىگرداند و مىگسترد تا منشأ روييدن نباتات و سرسبز شدن درختان شود و قوت و خوراك بندگان از آن حاصل گردد . و اوست سرپرست و دوست و ياور و ستوده در تمام صفات و افعال .
نكته : ذكر « غَيْثْ » نه « مَطَرْ » به جهت آن است كه « مَطَرْ » اعم از آن است كه موجب نفع باشد يا ضرر ، به خلاف « غَيْثْ » كه بارانى است كه موجب نفع فقط باشد . و وجه انزال آن بعد از قنوط آن است كه داعى شود به شكرگزارى و سپاسدارى منعم حقيقى ، و اقرب به تعظيم او باشد .
هامش
( 1 ) . نور الثقلين ، ج 4 ، ص 579 به نقل از مجمع البيان .