باشد را به وسيلهء توبه مىآمرزد ؛ زيرا اوست آمرزنده و مهربان .
تنبيه : در آيهء شريفه چند مطلب است :
1 - آيه دربارهء اشخاصى است كه معصيت كرده باشند و به وساوس شيطانى شبههء نااميدى در قلب آنها خلجان نمايد ، خداى تعالى اميدوارى تام به آنها مىدهد كه مأيوس نشوند و توبه نمايند ، امّا نبايد اشخاص به شنيدن اين آيه مغرور گشته در نافرمانى و هتاكى اسراف نمايند .
2 - چون در آيات قرآنى اعتبار به عموم لفظ است ، پس نسبت به مسرفانِ در معصيت در هر عصر و زمان عموميت دارد كه نبايد از رحمت خدا مأيوس باشند .
3 - اجماع امّت ، واقع شده كه جميع گناهانِ تائب موحّد ، مغفور است و در صورت عدم توبه بستگى به مشيّت الهى دارد ، اگر خواهد به عدل عذاب فرمايد ، و اگر خواهد به فضل خود او را بيامرزد ، چنانچه فرمايد : وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذَ لِكَ لِمَن يَشَآءُ . « 1 » 4 - آيهء شريفه از اميدوار كنندهترين آيات قرآنى است ، چنانچه حضرت امير المؤمنين فرمايد :
نيست در قرآن آيهاى كه رحمت و مغفرت در او اوسع و اكثر باشد از آيهء يعِبَادِىَ الَّذِينَ أَسْرَفُواْ . . . « 2 » .
بنابراين هر قدر بنده ، گناهكار باشد نبايد از رحمت واسعهء الهى مأيوس شود ، و البته اگر حقيقتاً به درگاه الهى بازگشت كند آمرزش و غفران ، شامل حال او گردد .
تكمله : در اين آيه چند نكته است :
1 - فرمود « يا عبادى » كه متضمّن لطف است ، و نفرمود : « يا أيها العصاة » كه مشعر بر قهر باشد .
2 - « لا تقنطوا » صريح در نهى از قنوط و يأس ، و آن مستلزم حرمت يأس است .
3 - مبالغهء در آمرزش گناهان به آوردن « جميعاً » براى تأكيد إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعًا .
هامش
( 1 ) . سورهء نساء ، آيات 48 و 116 .
( 2 ) . تفسير صافى ، ذيل آيهء شريفه .