لغت و اعراب :
يوم متعلق است به ذوانتقام يا به « اذكر » مقدّر . و السمواتُ عطف است به الأرض اول . قهّار مبالغه در غلبه است . قَرَّنَ الشىءَ بالشىءِ : آنها را در يكجا جمع كرد و به هم بست . أصفاد : جمع صَفَد ، زنجير . سرابيل : جمع سِربال ، پيراهن . قطران : مايع سياه رنگ بدبو كه به بدن حيوانات مىمالند . تغشى : مىپوشاند . ليجزى اللَّه متعلق است به محذوف ، به تقدير « يفعل اللَّه ذلك ليجزى » . بلاغ : ابلاغ و رساندن ، كافى بودن ، به تقدير « وسيلة للبلاغ » . و ليُنذَروا عطف است به محذوف ، به تقدير « أنزل لمصالح جمّة و لينذروا » .
تفسير :
يَوْمَ تُبَدَّلُ الْأَرْضُ غَيْرَ الْأَرْضِ وَالسَّماوَاتُ
يعنى : انتقام خدا در روزى است كه اين زمين به زمين ديگرى تبديل شود ( نه بدين معنا كه به جاى اين كره ، كرهء ديگرى بيايد بلكه بدين معنا كه تغييراتى عظيم و اساسى در سطح و قشر آن پديد آيد ، همهء كوهها مبدّل به غبار گردد و سپس نابود شود ، درياها و رودها به كلى تبخير گردند ، تپهها و صخرهها و جنگلها محو شوند و سطح كرهء خاكى همانند پوستهء تخم مرغ هموار گردد ) و نيز آسمانها تبديل شوند ، يعنى نظم كرات جوّى و كهكشانها دگرگون شود ، ستارهها بىنور گردند و همگى چون مشتى سنگريزه به كنار ريخته شوند يا نابود گردند ، و اين خورشيد و ماه نيز نور خود را از دست بدهند و نزديك به هم در جوار زمين قرار گيرند .
وَبَرَزُوا لِلَّهِ الْوَاحِدِ الْقَهَّارِ
يعنى : و براى خداوندِ يكتا و قهّار بروز نمايند .
همهء مشركان يا همهء مردگان از انسانها و پريان و شياطين و حيوانات ، از خوابگاه خويش براى حساب خدا و محاكمه و داورى او بيرون آيند و بروز نمايند . و توصيف خدا به يكتا و قهّار در اينجا اشاره به اين است كه آن روز ، روز ظهور و تجلّى وحدت خداوند است در مالكيت و سلطنت و حاكميت و محاسبه و داورى و دادن پاداش به گونهاى كه
تفسير روان (فارسى) — صفحة 174
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص١٧٤