و محتمل است بهشت عالم برزخ باشد كه محلّش در همين كرهء زمين است و ساكنانش ارواحى در قالبهاى مثالىاند و در زندگى از انسانها جدايند و برخوردى با هم ندارند هر چند در جوار هم يا مخلوط بهماند ، بنابر اينكه اين بهشت در آن زمان مخلوق بوده هرچند ساكن نداشته ، زيرا آنجا محلّ ارواح پس از مرگ است .
و نيز ممكن است مراد از آن بهشت باغى باشد در روى كرهء زمين بسيار وسيع و واجد انواع درختان و نهرهاى جارى و هوايى مطبوع و فضايى سرسبز و وسايلى مجهّز براى زندگى مادى كه به دست فرشتگان بدين منظور ساخته شده بود . و ارجح اقوال اين است كه بهشت برزخى بوده است .
فَكُلَا مِنْ حَيْثُ شِئْتُمَا وَ لَاتَقْرَبَا هذِهِ الشَّجَرَةَ
يعنى : پس از سكونت در آن ، از هر جاى آن باغ هرچه را بخواهيد متصرف شويد و از آن برخوردار گرديد ، و لكن هيچ يك نزديك اين درخت نرويد . گفته شده : مراد خوشهء گندم به شكل درخت بوده يا درخت تاك يا زيتون يا درخت مخصوصى شبيه درختان دنيا كه خوردن ميوهء آن خورنده را نيازمند تخلّى مىكرده . و اين نهى در حقيقت ، متعلّق به خوردن ميوهء درخت است كه براى شدت امر ، متعلّق به قرب آن شده . و امر كُلا براى اباحه و نهى لاتقربا براى ارشاد به فساد يعنى فساد نزديك شدن به آن و صلاح دورى از آن است .
فَتَكُونَا مِنَ الظَّالِمِينَ
يعنى : پس ، از ستمكاران خواهيد بود . نتيجهء نزديك شدن و خوردن اين است كه ظلم به نفس مىكنيد . و طبعاً مراد از ظلم ، گرفتارشدن به فساد ارتكاب است . و توضيح آيه در آيهء 35 بقره است .
فَوَسْوَسَ لَهُمَا الشَّيْطَانُ لِيُبْدِيَ لَهُمَا مَا وُورِيَ عَنْهُمَا مِن سَوْءَاتِهِمَا وَقَالَ مَا نَهَاكُمَا رَبُّكُمَا عَنْ هذِهِ الشَّجَرَةِ إِلَّا أَن تَكُونَا مَلَكَيْنِ أَوْ تَكُونَا مِنَ الخَالِدِينَ « 20 » وَقَاسَمَهُمَا إِنِّي لَكُمَا لَمِنَ النَّاصِحِينَ « 21 »
تفسير روان (فارسى) — صفحة 26
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٢٦