به خاطر آن كه آيات ما را تكذيب نمودند و از آنها غافل بودند .
فاء « فانتقمنا » اشاره به اين است كه انتقام پس از اتمام حجت ، و ارفاق تام ، و پذيرش مكرّر درخواست رفع عذاب ، و نقض مكرّر سوگند ، و امتناع از ايمان و تسليم و ثبات ، و اصرار بر كفر و انكار صورت گرفت . و چون ظاهر تكذيب آيات با غفلت از آنها متنافى است ، پس مراد اين است كه تكذيب آيات به گونهاى بود كه گويى به كلّى از آنها غافل بودند . و يا آن كه ضمير مؤنّث « عنها » به نقمت يعنى انتقام برمىگردد ، يعنى آيات ما را انكار كردند و از انتقام هم غافل بودند .
وَأَوْرَثْنَا الْقَوْمَ الَّذِينَ كَانُوا يُسْتَضْعَفُونَ مَشَارِقَ الْأَرْضِ وَمَغَارِبَهَا الَّتِى بَارَكْنَا فِيهَا
يعنى : و ما به ارث داديم و واگذار نموديم به ملتى كه استضعاف مىشدند خاورها و باخترهاى سرزمينى را كه خير و بركت خويش را در آن نهاده بوديم .
مراد از « قوم » بنىاسرائيل است كه همواره ساليان دراز در دست فرعونيان از همه جهت مستضعف شده بودند به استبداد و استعباد و استعمار و استثمار و غير اينها . و مراد از « ارض » شامات و فلسطين و همهء اطراف شرقى و غربى آنجاست كه بركات خداوند از اقدم زمانها شامل حالشان بود از جهت فزونى بعثت پيامبران الهى و وفور نعمتهاى خدا . و توصيف قوم به استضعاف ، اشاره به قدرت خداوند است كه چگونه در زمان كوتاهى ، بردگان ناتوان را بر مقتدرترين دولت و سلطهء وقت پيروز نمود . و ظاهراً بنىاسرائيل به مصر بازنگشتند ، لكن در شامات و فلسطين حكومتى تشكيل دادند كه مصر نيز در قلمرو آن قرار گرفت .
وَتَمَّتْ كَلِمَتُ رَبِّكَ الْحُسْنَى عَلَى بَنِى إِسْرَائِيلَ بِمَا صَبَرُوا
يعنى : و كلام بسيار نيك خداوند بر بنىاسرائيل به سزاى صبرشان تمام و كمال يافت .
مراد از كلام خدا سخنى است كه از علم ازلى او در لوح محفوظ به صورت كتابت و در زبان جبرئيل به صورت كلام درآمد و به موسى ابلاغ گرديد ، يعنى وعدهء نصرت و پيروزى بنىاسرائيل و سلطهء آنها بر بخشى از زمين در مدتى طولانى . و اين همان است كه موسى وعده و نويدش را ابتدا به عبارت إِنَّ الأْرْضَ لِلَّهِ يُورِثُهَا مَن يَشَآءُ و سپس به عبارت عَسَى رَبُّكُمْ أَن يُهْلِكَ عَدُوَّكُمْ وَيَسْتَخْلِفَكُمْ فِى الأْرْضِ كه در آيات قبل گذشت ، داده بود .
تفسير روان (فارسى) — صفحة 109
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص١٠٩