وَ لَاتَزِرُ وَ ازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى
[ داده ها همه امتحان است ]
يعنى و هيچ نفس باربردارى كه بايد بار گناه خود را بردارد بار گناه ديگرى را برنخواهد داشت . و اين جمله به منزلهء تتمهء جملهء سابق است . يعنى چون گناه هركس به عهدهء خود اوست ، پس نه غير او گناه او را تحمل مىكند و نه او گناه غير خود را تحمل خواهد نمود . و اين كبراى كلّى در دنيا راجع به استحقاق است ، يعنى كسى به جاى كسى استحقاق پيدا نمىكند ، نه استحقاق مؤاخذهها و حدود و تعزيرات دنيوى و نه استحقاق عذابهاى اخروى . و در آخرت راجع به فعليت و اجراست ، يعنى در آن عالم كسى متحمل كيفر كسى نمىشود .
ثُمَّ إِلَى رَبِّكُم مَّرْجِعُكُمْ فَيُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ
سپس يعنى ، - پس از انقراض دنيا - بازگشت همهء شما بهسوى پروردگارتان است ، پس در آنجا شما را از همهء آنچه در دنيا بر سر آن اختلاف داشتيد آگاه خواهد نمود . يعنى از اختلافات فرقهاى كه ميان هريك از شماست و اختلاف در توحيد و ربوبيت كه با مسلمين داريد آگاهتان خواهد كرد ، زيرا در آن روز همهء حقايق و اسرار روشن مىشود و حق و باطل مذاهب و عقايد و اعمال از انس و جن براى همه به نحو علماليقين و عيناليقين آشكار مىگردد .
وَهُوَ الَّذِي جَعَلَكُمْ خَلَائِفَ الْأَرْضِ وَرَفَعَ بَعْضَكُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجَاتٍ لِيَبْلُوَكُمْ فِي مَا آتَاكُمْ إِنَّ رَبَّكَ سَرِيعُ الْعِقَابِ وَإِنَّهُ لَغَفُورٌ رَحِيمٌ « 165 »
تفسير :
وَ هُوَ الَّذِى جَعَلَكُمْ خَلَآئِفَ الْأَرْضِ
و اوست كسى كه شما را جانشينان روى زمين قرار داد . يعنى هر نسلى از شما بشر را جانشين نسل سابق كرده و موجودين هر قرن را خليفهء موجودين قرن پيشين نموده تا نسلتان منقرض نشود و در هر تبادل نسل و قرن بر كميّت و كيفيتتان بيفزايد . بنابراين