كنند و با تورات خودتان صحت اسلام خويش و كفر شما را ثابت نمايند ؟ ! و مراد از « عند اللَّه » يا علم و حضور خداست و يا مراد ، احتجاج در پيشگاه خدا در روز قيامت است .
« أَوَ لَايَعْلَمُونَ أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا يُسِرُّونَ وَ مَا يُعْلِنُونَ »
« أولايعلمون » اصلش « و ألايعلمون » است ، همزه براى صدارت مقدم شده . معناى آيه : و آيا آنها نمىدانند كه خداوند آنچه را پنهان مىدارند و آنچه را آشكار مىسازند مىداند ؟ يعنى رازهاى درونى و سخنان سرّى و گفتارهاى آشكار آنها را ، كفر و نفاق باطنى و اسلام و ايمان ظاهرى و ادعايى آنها را ، و كلمات تورات حقيقى و سخنان دروغين محرّف آنان را مىداند .
وَ مِنْهُمْ أُمِّيُّونَ لا يَعْلَمُونَ الْكِتابَ إِلّا أَمانِيَّ وَ إِنْ هُمْ إِلّا يَظُنُّونَ ( 78 )
فَوَيْلٌ لِلَّذينَ يَكْتُبُونَ الْكِتابَ بِأَيْديهِمْ ثُمَّ يَقُولُونَ هذا مِنْ عِنْدِ اللّهِ لِيَشْتَرُوا بِهِ ثَمَنًا قَليلًا فَوَيْلٌ لَهُمْ مِمّا كَتَبَتْ أَيْديهِمْ وَ وَيْلٌ لَهُمْ مِمّا يَكْسِبُونَ ( 79 )
لغت و اعراب :
امّى : كسى كه خواندن و نوشتن نداند ، گويى همان گونه است كه از امّ يعنى مادر خود به دنيا آمده .
امانىّ : جمع امنيّه ، آنچه انسان آرزو كند ، و نيز به معناى دروغ . ثمن : مالى كه قابليت بها براى چيزى را داشته باشد . ظنّ : گمان غيرقطعى ، و گاهى به قطع خلاف واقع گفته مىشود .
تفسير :
« وَ مِنْهُمْ أُمِّيُّونَ لَايَعْلَمُونَ الْكِتَابَ إِلَّآ أَمَانِىَّ وَ إِنْ هُمْ إِلَّا يَظُنُّونَ »
ضمير « منهم » راجع است به يهود ، و ممكن است مراد ، اعم از يهود و نصارا باشد . معناى آيه : از طايفهء يهود ، عدهاى عوام اند و بىسواد مادرزاد كه توان خواندن كتاب تورات را ندارند و از آن جز آرزوهاى خلاف واقع را نمىدانند و دانش آنها جز گمانى بيش نيست ، زيرا علمايشان جز آن را بدانها نياموختهاند ، نظير آن كه فرداى قيامت جز يهود و نصارا كسى به بهشت نمىرود . اگر كسى از يهود محكوم به جهنم شد جز روزهايى معدود به شمار روزهايى كه بنىاسرائيل گوساله پرستيدند در جهنم درنگ نمىكند . عُزَير پسرخواندهء خداوند است . مسيح خدا يا يك سوم خدا يا يكى از سه
تفسير روان (فارسى) — صفحة 99
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٩٩