پس حاصل مفاد آيه اين است : آنان كه از اين طوايف در عصر پيامبرشان مىزيستند و به وسيلهء ايمان به پيامبر و كتاب آسمانى خود نام يهود و نصارا داشتند ، اگر ايمان صحيح به خدا و معاد داشته باشند بىترديد اهل بهشت اند . و حمل كردن اين آيه را بر اينكه مراد از « من آمن باللَّه و اليوم الآخر » كسانى از اين طوايف اند كه به پيامبر اسلام و قرآن ايمان آورده باشند ، با ظاهر آيه سازگار نيست ، و نظير اين آيه در معنا و مقصود ، آيهء 69 از سورهء مائده است با اندك اختلافى در لفظ و به عبارت ديگر ، هر يك از سه طايفهء يهود و نصارا و صابئين ، منقسم به سه قسم است :
اول آنهايى كه پيش از اسلام در عصر نبوت پيامبرشان به او ايمان آورده و به دينش عمل كردهاند .
دوم آنهايى كه در عصر نزول قرآن و پس از آن آمده و به پيامبر اسلام گرويدهاند .
سوم آنهايى كه پس از ظهور اسلام آمده و به آن نگرويدهاند .
آيهء مورد بحث و آيهء 69 مائده كه اندك اختلافى در عبارت با اين آيه دارد ، ظهور دارند در قسم اول از اين طوايف سه گانه ، و حداقل ارجح است از حمل بر قسم دوم . و اما آيهء 17 از سورهء حج كه طايفهء مجوس و مشركان نيز به اين سه طايفه اضافه شده ، ناظر است به اينكه خداوند ، ميان آنها در روز قيامت جدايى مىافكند و حال طوايف سه گانهء اين آيات از نظر اطلاق و تقييد ، از آن استفاده نمىشود و آن آيه منافات با اين دو آيه ندارد و به خواست خدا در جاى خودش بحث خواهد شد .
وَ إِذْ أَخَذْنا ميثاقَكُمْ وَ رَفَعْنا فَوْقَكُمُ الطُّورَ خُذُوا ما آتَيْناكُمْ بِقُوَّةٍ وَ اذْكُرُوا ما فيهِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ ( 63 )
ثُمَّ تَوَلَّيْتُمْ مِنْ بَعْدِ ذلِكَ فَلَوْ لا فَضْلُ اللّهِ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَتُهُ لَكُنْتُمْ مِنَ الْخاسِرينَ ( 64 )
لغت و اعراب :
ميثاق : پيمان مؤكّد . طور : كوه ، و خصوصِ كوه مشهور كه ميعادگاه خدا با موسى عليه السلام بود . خذوا به تقدير « قول » است يعنى قلنا خذوا . و مرجع ضمير فيه « ما » ى موصوله است كه مراد تورات است .
تفسير روان (فارسى) — صفحة 88
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٨٨