چيزى كه بايد براى آن استعانت خواست ، ذكر نشده و حذفش علامت عموم است ، يعنى در تمام امور دنيوى و اخروى از صبر و صلاة استعانت بجوييد .
« وَ إِنَّهَا لَكَبِيرَةٌ إِلَّا عَلَى الْخَاشِعِينَ »
مرجع ضمير « انَّها » استعانت است يا صلاة ، و مراد اين است كه تحصيل صفت صبر و استعانت به وسيلهء آن بر امور ، و همچنين انجام نماز صحيح و تام كه « قربانُ كُلِّ تقىٍّ » و « تَنهى عَنِ الفحشاءِ و المنكر » باشد تا سبب تأثير در امور انسان بشود ، براى همه ، مرحلهاى بزرگ و سنگين است جز براى خاشعان ، يعنى كسانى كه قلبشان در مقابل خداوند تسليم و رام است .
« الَّذِينَ يَظُنُّونَ أَنَّهُم مُّلَاقُوا رَبِّهِمْ »
آسانى نماز باخشوع
« ظنّ » در لغت به معنى گمان است ، يعنى راجح بودن يكى از دو طرف احتمال ، و به معنى علم نيز آمده است ، و ظاهراً در مواردى كه در اصول عقايد و امور يقينى استعمال مىشود به معنى يقين مىآيد . پس معناى آيه اين است : خاشعان كسانى هستند كه يقين دارند خدا را ملاقات خواهند كرد ، يعنى معتقد به معادند و مىدانند پس از مرگ حياتى ديگر و ملاقات با پروردگار هست . و مراد از ملاقات پس از مرگ با اينكه در دنيا نيز انسان نظير همهء موجودات ، در محضر حق و لقاى اوست ، اين است كه لقاء و حضور مراتبى دارد و انسان پس از مرگ گويى نزديكتر به خدا شده ، فرشتگان و ارواح حاضرين محضر او را مشاهده مىكند ، خدا و نزديكان درگاهش با او سخن مىگويند و فضاى عالم برزخ را نوعى از حضور مىبيند ، و بالاخره مظاهر جلال و جمال ربوبى در برزخ خيلى روشنتر از دنيا بر او جلوه مىكند و اين مرحلهء جديدى از لقاء اللَّه است .
« وَأَنَّهُمْ إِلَيْهِ رَاجِعُونَ »
عطف است به مفعولِ يظنّون ، يعنى آنها يقين دارند كه ملاقات خدا تنها در حيات برزخى نيست ، بلكه پس از آن نيز موتى از برزخ و حياتى ديگر در قيامت است كه آخرين مرحلهء رجوع به حضرت حق و ملاقات اوست . و اين معنا براى آيه از آيهء « رَبَّنَا أَمَتَّنَا اثْنَتَيْنِ وَأَحْيَيْتَنَا اثْنَتَيْنِ » [ غافر ، 11 ] استفاده مىشود .
يا بَني إِسْرائيلَ اذْكُرُوا نِعْمَتِيَ الَّتي أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ وَ أَنّي فَضَّلْتُكُمْ عَلَى الْعالَمينَ ( 47 )
وَ اتَّقُوا يَوْمًا لا تَجْزي نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئًا وَ لا يُقْبَلُ مِنْها شَفاعَةٌ وَ لا يُؤْخَذُ مِنْها عَدْلٌ وَ لا هُمْ يُنْصَرُونَ ( 48 )