لغت و اعراب :
استفهام أتأمرون انكارى است . بِرّ مشتقّ از بَرّ - به فتح - به معناى صحراى وسيع است و مراد توسعهء در خيرات است . مراد از كتاب اعم از تورات و انجيل و قرآن است . الذين صفت خاشعين است .
يظنّون : گمان مىكنند ، علم دارند .
تفسير :
يارى گرفتن از شكيبايى در نماز
« أَتَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَتَنسَوْنَ أَنفُسَكُمْ وَأَنتُمْ تَتْلُونَ الْكِتَابَ أَفَلَا تَعْقِلُونَ »
خطاب عام است به همهء مكلّفين و خاصّه به علماى يهود و نصارا كه در زمان نزول آيات ، تماسى بيشتر با مسلمين داشتند . و معنى آيه اين است : آيا مردم را به نيكى و انجام خيرات فرمان مىدهيد و خودتان را فراموش مىكنيد در حالى كه شما كتاب آسمانى تورات يا انجيل يا قرآن مىخوانيد ، آيا نمىانديشيد ؟
مراد از « بِرّ » همهء خيرات اعتقادى و عملى و فردى و اجتماعى است ، از مصاديق مورد نظر در آيه ، برخى از علماى يهود و نصارا هستند كه در خلوت ، در مقام نصيحت به پيروان خود مىگفتند برويد به محمد صلى الله عليه و آله ايمان آوريد ، و خود ايمان نمىآوردند . و غرض در آيه نهى از امر به خير نيست ، زيرا وجوب يا استحباب امر به خير و معروف ، مشروط به عمل امر كننده نيست ، بلكه مقصود نهى از نسيان تكليف خود است ، و اشاره به اين است كه ترك عمل به خير از امر كنندهء به آن ، زشتتر از ترك غير اوست .
« وَ اسْتَعِينُواْ بِالصَّبْرِ وَ الصَّلَا ةِ »
و حقيقتِ « صبر » تسلّط شخص بر نفس خود و قدرتِ قرار دادنِ آن ، تحت ارادهء عقل است ، و اين يكى از بارزترين صفات انسانى و مهمترين كمالات نفسانى است ، و شمار زيادى از صفات برجستهء انسان از اين صفت نشأت گرفته و يا از مصاديق آن است . مثلًا به كاربردن صبر در مبارزه با دشمن تحقّق بخش عنوان شجاعت ، و در مرحلهء بذل مال ، تحقق بخش عنوان سخاوت ، و در مقام اجتناب از شهوات ، مصداق عنوان عفّت ، و در مورد انجام وظايف الهى مصداق عنوان عدالت است ، و از اين رو در آيه وسيلهء استعانت شمرده شده است .
و مراد از « صلاة » خضوع در برابر خداست كه يكى از معانى لغوى آن است ، يا خصوصِ نماز است و آن نيز والاترين وسيله براى وصول به اهداف انسانى است . و در اين آيه « مستعانٌ له » يعنى