مواردى كه مشورت در آن نيكوست ، خاصه در امور عامهء اجتماعى ، با آنها مشورت كن تا از فوايد آن بهره برند .
« فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ »
حتميت شكست بدون يارى خدا
يعنى : و چون به مشورت پرداختى و در امور عامهء اجتماعى به عنوان ولايت امر به طرفى تصميم گرفتى ، پس در مرحلهء اجرا بر خداوند توكّل نما ، يعنى اتّكاء قلبىات در تنجّز و تحقّق مطلوب ، خدا باشد و توسّل به اسباب و علل تكوينى جز عنوان وسيله و مقدمه نداشته باشد . به يقين خداوند توكل كنندگان را دوست دارد .
« إِن يَنصُرْكُمُ اللَّهُ فَلَا غَالِبَ لَكُمْ وَ إِن يَخْذُلْكُمْ فَمَن ذَا الَّذِى يَنصُرُكُم مِّن بَعْدِهِ »
دورى پيامبران از خيانت
يعنى : اگر خداوند شما را يارى نمايد - در هر امرى از امور فردى و اجتماعى دنيوى و اخروى همان گونه كه در جنگ بدر يارى نمود - هرگز كسى بر شما غالب نگردد ، و اگر خداوند شما را مخذول نمايد ، يعنى دست از ياريتان بكشد و به حال خودتان رها كند چنان كه در جنگ احد كرد ، پس چه كسى است پس از او و به غير او كه شما را يارى دهد ؟ !
« وَعَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ »
يعنى پس مؤمنان بايد تنها بر خدا توكّل نمايند .
وَ ما كانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَغُلَّ وَ مَنْ يَغْلُلْ يَأْتِ بِما غَلَّ يَوْمَ الْقِيامَةِ ثُمَّ تُوَفّى كُلُّ نَفْسٍ ما كَسَبَتْ وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ ( 161 )
لغت و اعراب :
غَلَّ الشىءَ - از باب نَصَر - : آن را پنهانى برداشت و در ميان اموال خود مخفى كرد . أن يغلَّ اسم كان است . تَوفيه : تأديه و وفاى كامل است در هر مال و حقّى كه نياز به تأديه دارد .
تفسير :
« وَمَا كَانَ لِنَبِىٍّ أَن يَغُلَّ »
پس از پيروزى مسلمين در جنگ بدر و گردآورى غنايم جنگى از مركب و اسلحه و البسهء كشتهشدگان و خيمهها و اثاث خيمهها ، و پس از جمع همه در يكجا ، قطيفهاى سرخ يعنى هولهاى