مدت سيزده سال آزار بىشمار مىدادند ، مردم را از راه خدا و ايمان به او جلوگيرى مىكردند و خود به خدا كافر بودند و مسلمين را از دخول خانهء خدا مانع مىشدند و آخر كارشان اين بود كه پيامبر و يارانش را از زادگاهشان مكه بيرون راندند .
مشركان در اين حادثهء كوچك به بهانهء اينكه پيامبر اسلام احترام ماه حرام را شكسته و به قانون و دين خود نيز پايبند نيست بر ضدّ او تبليغات وسيعى به راه انداختند ، تا اين آيه نازل شد .
معناى آيه : اى پيامبر ، دربارهء ماه حرام از تو مىپرسند كه قتال و نبرد در آن چگونه است ؟
ماه حرام در عبارت آيه جنس است و شامل همهء ماههاى حرام يعنى : رجب ، ذىقعده ، ذىحجه و محرم مىشود . رجب نام ماه هفتم سالهاى قمرى است ، ذى قعده و ذى حجّه ماههاى آخر سال و محرم ماه اول سال بعد است . اين ماهها در ايّام جاهليت پيش از اسلام محترم بودند .
مشركان و كفّار و همهء مردم جاهليت آنها را حرام مىشمردند ، جنگ را در آن شروع نمىكردند و جنگ شروع شده را متاركه مىنمودند . در شرع اسلام نيز اين حكم وضعى و قانون عام امضا و تصويب شد و جزء احكام پُراهميت اسلام قرار گرفت . و تغيير ماههاى حرام و مبادلهء آنها با ماههاى ديگر كه يكى از گناهان بزرگ مشركان بود مسألهء ديگرى است كه در ذيل آيهء 37 توبه بحث شده است .
« قُلْ قِتَالٌ فِيهِ كَبِيرٌ وَصَدٌّ عَن سَبِيلِ اللَّهِ وَكُفْرٌ بِهِ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَإِخْرَاجُ أَهْلِهِ مِنْهُ أَكْبَرُ عِندَ اللَّهِ »
يعنى : اى پيامبر بگو : هرگونه نبرد و جنگ در ماه حرام گناهى است بزرگ ، و لكن جلوگيرى از راه خدا و از ايمان مردم به توحيد و نبوت و كتاب آسمانى ، و كافر شدن به او يا كفران نعمتهاى او ، و باز داشتن مسلمين از ورود به مسجدالحرام و زيارت آن و بيرون كردن اهل مسجد - يعنى پيامبر و يارانش را - از آن كه وطن و زادگاهشان است ، يعنى اين چهار امر عظيم كه شما انجام مىداديد در نزد خداوند از جنگ و كشتن چند نفر در ماه حرام بزرگتر و شديدتر است .
« وَالْفِتْنَةُ أَكْبَرُ مِنَ الْقَتْلِ »
يعنى : و شرك و گمراهى و ايجاد اختلافى كه حال هم شما بدان گرفتاريد بزرگتر و شديدتر از قتلى است كه واقع شده است .
« وَلَا يَزَالُونَ يُقتِلُونَكُمْ حَتَّى يَرُدُّوكُمْ عَن دِينِكُمْ إِنِ اسْتَطعُوا »
تفسير روان (فارسى) — صفحة 230
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٢٣٠