« أَمْ كُنتُمْ شُهَدَآءَ إِذْ حَضَرَ يَعْقُوبَ الْمَوْتُ إِذْ قَالَ لِبَنِيهِ مَا تَعْبُدُونَ مِن بَعْدِى »
خطاب به مسلمين يا اعم از آنها و اهل كتاب است ، يعنى : آيا شما در آن زمان كه يعقوب را مرگ فرا رسيد حاضر بوديد آنگاه كه به فرزندان خود - به قصد توجيه آنها بهسوى حق و تأكيد و تثبيت آنان بر توحيد - گفت : پس از من چه چيز را پرستش خواهيد نمود ؟
« قَالُواْ نَعْبُدُ إِلهَكَ وَ إِلهَ ءَابَآئِكَ إِبْرَ هِيمَ وَ إِسْمعِيلَ وَ إِسْحقَ إِلهًا وَ حِدًا وَ نَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ »
يعنى : آنها گفتند : ما خداى تو و خداى پدرانت ابراهيم و اسماعيل و اسحاق را پرستش خواهيم كرد ، خدايى كه يكتا و يگانه است و ما همگى در برابر او تسليم هستيم .
مراد از استفهام انكارى در آغاز آيه اين است كه شما هيچيك در آن مكان نبوديد ، پس اى مسلمين اين كلام متين و عظيم توحيد يعقوبى از راه وحى به شما رسيده ، پس شكرگزار باشيد ، و اى يهود و نصارا ، چگونه هر يك از شما ، ابراهيم و فرزندانش را از خود مىداند و عقايد فاسد خود را به آنها نسبت مىدهد درحالى كه آنها پيش از تشكيل قوم يهود و نصارا بودند ؟ !
و اطلاق كلمهء « آباء يعقوب » بر سه نفر پيامبر كه يكى پدر و يكى جد و ديگرى عموى اوست ، مَجاز است ولى كثرت استعمال دارد . و اگر جملهء « و نحنله مسلمون » به معناى « نحن داخلون فى الاسلام » باشد ، پس اشاره به آن است كه آيين ابراهيم و فرزندانش همان اسلام است .
« تِلْكَ أُمَّةٌ قَدْ خَلَتْ لَهَا مَا كَسَبَتْ وَ لَكُم مَّا كَسَبْتُمْ »
يعنى : آنان - ابراهيم و فرزندان و پيروانش - ملّتى بودند كه درگذشتند ، هر اعتقاد و عملى كه آنها كسب كردند در روز قيامت از آنِ آنهاست ، يعنى آنها خود ، پاداش صالحات و كيفر شرورشان را خواهند ديد ، و آنچه شما از خير و شر كسب كرديد پاداش و كيفرش از آنِ شماست .
« وَ لَاتُسَلُونَ عَمَّا كَانُواْ يَعْمَلُونَ »
يعنى : و شما در روز قيامت مسئول اعمال شرّى كه آنها انجام مىدادند نيستيد و كيفرش را شما نمىكشيد و مستحقّ ثواب آنها هم نمىشويد . و اما عكس مطلب - يعنى اينكه آنها هم مسئول كارهاى ما نيستند ، نه استحقاق ثوابى از خيرات ما و نه كيفرى از شرور ما دارند حتى اگر عملكرد
تفسير روان (فارسى) — صفحة 146
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص١٤٦