دارد . » [ از خداوند فهم مىگيرند ] و فرمود : « از چهرههايشان طراوت نعمت [ بهشت ] را درمىيابى . » ، [ شناخت به خداوند كه در آن نعمت است ] « از بادهاى مُهرشده نوشانيده شوند . » ( در زندگانى دنيا شيرينى در عبادت خداوند به آنها داده مىشود ، پس آن را تا روز قيامت پيوسته دارند ، سپس در بهشت به سوى آن برمىگردند ؛ زيرا اوّلين چيزى كه به آنها داده مىشود ابتدايش در دنياست .
- « لولم يكن للَّهثوابٌ يُرجى ولا عِقاب يَخشى ، لكان أهلًا أن يُطاع فلا يُعصى ، ويُذكر فلا يُنسى ، بلا رغبة فى ثواب ولا رهبة من عقاب ، و لكن لحبّه ، وهى الدرجات . أما تسمع موسى - عليه السّلام - يقول :
وَ عَجِلْتُ إِلَيْكَ رَبِّ لِتَرْضى
« 1 » فانتظم الثواب والعقاب ، لِأنَّ من عبداللَّه على حبّه أشرف عنداللَّه ممّن على خوفه ، ومثَل ذلك فى الدنيا أينَ مَن أطاعك على خوف منك . »
اگر خداوند ، نه ثوابى داشت كه بتوان به آن اميد داشت و نه عذابى كه از آن بيم داشت ، مسلّماً باز شايستگى آن را داشت كه اطاعت شود و معصيت و نافرمانى او نشود و ياد شود و فراموش نگردد ، نه به خاطر ميل و رغبت به ثواب و نه ترس از عذاب ، بلكه به خاطر محبّتش .
اين همان درجات [ و مراتب ايمان ] است . آيا نشنيدهاى كه حضرت موسى - عليه السّلام - مىگويد : « پروردگارا ! به سوى تو شتافتم ، تا [ از من ] خشنود شوى » پس آن [ اينگونه عبادت و توجّه به خدا ] ثواب و عقاب را به نظم كشيده [ و هر دو را در بردارد ] ، زيرا كسى كه خدا را به سبب محبت به او عبادت كند ، در نزد خداوند از كسى كه او را به سبب ترس از او عبادت كند ، برتر است و نمونهى آن در دنيا نيز چنين است ، كه كجاست كسى كه از روى ترس از تو اطاعت كند ؟ .
- « من لم يكن عالماً بما يرد عليه من اللَّه تعالى ، و لم يعلم ما يريد اللَّه منه ، فهو ممّن وقع فى الحجاب بينه و بين اللَّه . »
هر كس به آن چه از طرف خداوند متعال بر او وارد مىشود آگاه نباشد و آن چه را كه
هامش
( 1 ) . سورهى طه ، آيهى 84 .