خلْقَه ، لِيَبلُوَهم بِتَكليفِ طاعتِه و عبادتِه ، لا على سَبيل الامتِحانِ و التجربةِ ؛ لأنَّه لم يَزَل عليماً بِكُلّ شىءٍ . » « 1 »
درباره آيه « تا شما را بيازمايد كه كداميك نيكوكارتريد . » حضرت فرمود : خداوند متعال خلق را آفريد تا آنها را با مكلف كردن به فرمانبرى و عبادتش بيازمايد ، نه به روش امتحان و تجربه ؛ چون خداوند به هر چيزى آگاه است .
علم پروردگار به ذات خويش
1018 . « محمّد بنِ سنانٍ قال : سَألت أبَا الحسنِ الرّضا - عليهالسّلام - : هل كان اللّهُ عارفاً بِنَفْسه قبلَ أن يخلُقَ الخَلْقَ ؟ قال : نَعَمْ . قلتُ : يَراها و يَسَمَعُها ؟ قال : ما كان مُحتاجاً إلى ذلك ، لأنّه لم يكن يَسألُها و لا يَطلُب منها ، هو نَفسُه و نَفسُه هو ، قدرتُه نافِذةٌ ، فليس يَحتاجُ إلى أنْ يُسَمِّىَ نفسَه ؛ و لكنَّه اخْتار لِنَفسه أسْماءَ لِغيره يَدعوه بِها ؛ لِأنّه إذا لم يُدَع بِاسمه لم يُعَرف .
فَأوّلُ ما اختارَ لِنَفسه : العلىُّ العظيمُ ؛ لِأنَّه أعلىَ الأسماءِ كُلِّها ، فمعناهُ اللّهُ ، و اسمُه العلىُّ العظيمُ هو أوّلُ أسمائِه ، لأنَّه عَلىٌّ ، عَلا كُلِّ شيءٍ . » « 2 »
محمد بن سنان نقل مىكند : از حضرت رضا - عليهالسّلام - پرسيدم : آيا خداوند قبل از آفريدن مخلوقات از ذات خود شناخت داشته و به ذات خود آگاه بوده است ؟ فرمود :
بله . آيا ذات خود را مىديد و مىشنيد ؟ فرمود : خداوند به اين كار نيازى نداشته ، چون از ذاتش تقاضايى و درخواستى نداشته ، خودش ذات خود و ذاتش خودش مىباشد .
نيرويش نافذ و گذرنده است و نيازى نداشته كه خود را صدا بزند . و لكن براى خود نامهايى برگزيد تا ديگران با آن او را بخوانند ، چون اگر خداوند با نامش خوانده نشود ، شناخته نمىگردد . پس نخستين نامى كه براى خود برگزيد ، نام على عظيم بود كه از همه نامها بالاتر است . معنا و مسماى اين نام ، خداوند است و لفظش علىّ عظيم است كه نخستين نام اوست ؛ چون خداوند بزرگ است و برتر از هر چيز .
هامش
( 1 ) . بحارالانوار ، ج 4 ، ص 80 ، حديث 5 .
( 2 ) . بحارالانوار ، ج 4 ، ص 88 ، حديث 26 .