نظر به اين كه آن چه مرحوم سيّد - رحمهاللَّه - نقل فرموده ، نقل عمل خود رسولاللَّه - صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم - است و علاوه ، اين كتاب مخصوص معارف ادعيّه اقبال مىباشد ، ما به شرح جملههاى دعاى آن حضرت - كه در حال سجده قرائت مىفرموده - مىپردازيم .
( 168 )
« سَجَدَ لَكَ سَوادِى وَ خِيالِى وَ آمَنَ بِكَ فُؤادِى . » « 1 »
تن و [ عالم ] خيالم براى تو سجده نمودهاند و دلم به تو ايمان آورده است .
معناى سجدهى تكوينى و تشريعى موجودات
سجده ، همان غايت خضوع و تذلّل نعمت يافتگان است ، در مقابل صاحب نعمت و اين معنى از طريق تكوين و غيرتكوين دربارهى خداوند متعال براى تمام اشياء و خلايق مجرّده و مادّى ، مسلّم و مبرهن است ؛ زيرا تمام آن چه در دو جهان ظهور و بروز يافته و مىيابد ، خلايقى هستند كه در هر لحظه ، تكيهگاهشان به عالم امرى خود مىباشد و به تعبير ديگر ، عالم مُلكىشان بستگى به عالم ملكوتىشان - كه جداى از آنان نيست - دارد .
خداوند مىفرمايد :
- أَلا لَهُ الْخَلْقُ وَ الْأَمْرُ
« 2 »
آگاه باش كه [ عالم ] خلق و امر از آنِ اوست .
- فَسُبْحانَ الَّذِي بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ وَ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ
« 3 »
پس [ شكوهمند و ] پاك است آن كسى كه ملكوت هر چيزى در دست اوست و به سوى اوست كه بازگردانيده مىشويد .
بنابراين ممكن نيست موجود و مظهرى را بيابيم كه بستگى به ملكوتش ( كه حقّ
هامش
( 1 ) . اقبال الاعمال ، ص 702 .
( 2 ) . سورهى اعراف ، آيهى 54 .
( 3 ) . سورهى يس ، آيهى 83 .