معبودا ! با پى در پى آمدن آثار و مظاهر و دگرگونى حالات دانستم كه مراد تو از من اين است كه خود را در هرچيز به من بشناسانى تا در هيچ چيز به تو جاهل نباشم .
به راستى ، مگر « صِراطِ الْمُسْتَقِيم » و « سبِيلَ السَّلام » و سبيل انبيا - عليهمالسّلام - ، غير از توجه به فطرت و ملكوت جهان هستى مىتواند باشد ؟
معناى دقيق سبل در دعا و آيات شريفه
ممكن است مراد از « سُبُل » در جمله دعا و « سبل السلام » و « سبلنا » در آيات فوق ، اشاره به مايهى معنوى باشد كه خداوند با تعليم اسماء و عرض امانت و اخذِ ميثاق انبيا و اوصيا - عليهمالسّلام - ، بشر را به آن در خلقتهاى تجرّدى تا برزخى آراسته بوده ، اما انبيا و اوصيا - عليهمالسّلام - مايه معنوى ازلى خويش را حتّى در عالم مادّى از ياد نبردهاند و به گفتار : « سُبُلَ الرّاغِبِينَ إِلَيْكَ واضِحَةٌ » ترنّم مىكنند و ديگران درباره اهل عصمت - عليهمالسّلام - به آن جملهها اقرار مىنمايند و نيز چنان كه در عالم خاكى با مجاهدات و تبعيّت از آن بزرگواران - عليهمالسّلام - ، ديده دل به ديدار ازليشان بگشايند ، شايسته است كه بگويند : « وَسُبُلَ الرّاغِبِينَ إِلَيْكَ واضِحَةٌ » و نيز بگويند :
( 973 )
« أَللَّهُمَّ إِنَّ . . . أَعْلامَ الْقاصِدِينَ إِلَيْكِ واضِحَةٌ . » « 1 »
خداوندا ! به راستى . . . نشانههاى آنان كه آهنگ تو را دارند ، آشكار و هويداست .
معناى قاصدين و اعلام
منظور از « قاصِدِينَ » ، انبيا و اوصيا - عليهمالسّلام - و تابعين واقعى آنانند ؛ زيرا آن بزرگواران
هامش
( 1 ) . اقبال الاعمال ، ص 470 .