اشاره به مقام نورانيت اميرالمؤمنين - عليهالسّلام -
با اين همه ، مانعى ندارد كه معناى وجه را ، تمام آثارى كه با آن با جهان هستى مواجه مىشويم بدانيم ، به اعتبارى كه همه آنها منشأ گرفته از نامها و صفات الهى مىباشند و نامها و صفات نيز بر ذات الهى استقرار دارند و ذات اميرالمؤمنين - عليهالسّلام - هم ، جز مقام نورانيّت او سبحانه نيست .
بنابراين ، جملههاى دعا : « إِنّا نَتَوَجَّهُ وُجُوهَنا . . . بِوِلايَةِ مَوْلانا . . . » به هر دو معنى ، توجّه به حقّ سبحانه مىباشد ، به حساب ملكوت على - عليهالسّلام - و شايد براى جلوگيرى از اين توهّم باطل كه توجّه به ظاهر و جسم و صورت علىّ - عليهالسّلام - شود ، بدون فاصله مىفرمايد : « وَ عَلَيْكَ نَتَوَكَّلُ ، وَ بِكَ نَسْتَعِينُ فِى أُمُورِنا . » تا معلوم شود مراد ، توجّه به حقيقت و مقام ولايت اميرالمؤمنين - عليهالسّلام - ( كه عين توجّه به حقّ سبحانه ) است ؛ نه تنها جمله : « نَتَوَكَّلُ عَلَيْكَ . . . » ، بلكه باز مىفرمايد :
( 1000 )
« أَللَّهُمَّ ! لَكَ سَجَدَتْ وُجُوهُنا وَ أَشْعارُنا وَ أَبْشارُنا وَ جُلُودُنا وَ عُرُوقُنا وَ أَعْظُمُنا وَ أَعْصابُنا وَ لُحُومُنا وَ دِمآئُنا . » « 1 »
خداوندا ! چهره و مو و ظاهرِ پوست و پوست و رگ و استخوان و عصب و گوشت و خون ما ، تنها براى تو سجده كردهاند .
سجده تكوينى و انكسارى تمام موجودات
سجده و خضوعهاى ذكر شده در جملههاى فوق ، همان سجده تكوينى و انكسارى است كه همه شراشر وجود بشر در پيشگاه حضرت حقّ - تباركوتعالى - ( بخواهند يا
هامش
( 1 ) . اقبال الاعمال ، ص 475 .