خاضع در پيشگاه اويند : « وَ إِلَيْكَ خَضَعَتِ الرِّقابُ » و تمام بنى نوع بشر ، او سبحانه را قاصدند : « وَ إِلَيْكَ عَنَتِ الُوجُوهُ » و تمام صداهايشان در مقابل او سبحانه ساكن و يا خاضع و يا حالت ذلّت به خود گرفته : « وَ إِلَيْكَ خَشَعَتِ الْأَصْواتُ » و تمام زبانها او را مىخوانند : « إِلَيْكَ دَعَتِ الْأَلْسُنُ . »
شايد بتوان به حساب تكوين و غير تكوين ، بيانات دعا را نسبت به تمام مظاهر عالم پياده نمود ، با اين توجه كه براى هر موجودى به حساب خودش دست و قلب و رقاب و غيره فرض نمود ، واللَّه العالم .
در حديث آمده است :
- « أَللَّهُمَّ ! إِلَيْكَ أَفْضَتِ الْقُلُوبُ ، وَ مَدَّتِ الْأَعْناقُ ، وَ شَخَصَتِ الْأَبْصارُ ، وَ نُقِلَتِ الْأَقْدامُ . » « 1 »
خداوندا ! دلها تنها متوجّه تواند و گردنها به سوى تو دراز شده است و ديدهها به تو خيره شده [ و زُل زده ] اند و گامها به سوى تو برداشته مىشود .
- « خَضَعَتِ الْأَشْياءُ لَهُ . » « 2 »
تمامى اشياء در برابر او فروتنند .
- « أَلْحَمْدِللَّهِ . . . بانَ مِنَ الْأَشْياءِ بِالْقَهْرِ لَها ، وَالْقُدْرَةِ عَلَيْها ، وَ بانَتِ الْأَشْياءُ مِنْهُ بِالْخُضُوعِ لَهُ وَالرُّجُوعِ إِلَيْهِ . » « 3 »
ستايش خدايى را كه . . . با چيرگى و قدرتش بر اشياء ، از آنها متمايز گرديد و اشياء نيز با فروتنى در برابر او و بازگشت به سوى او از او متمايز شدند .
- « تَعْنُوا الْوُجُوهُ لِعَظَمَتِهِ . » « 4 »
چهرهها [ يا : موجودات ] ، در برابر عظمت او خاضع و خوارند .
و در آيهى شريفه ، درباره قيامت آمده است :
هامش
( 1 ) . نهج البلاغه ، نامه 15 .
( 2 ) . نهج البلاغه ، خطبه 186 .
( 3 ) . نهج البلاغه ، خطبه 152 .
( 4 ) . نهج البلاغه ، خطبه 179 .