كانَ ، وَ ما لَمْ يَشَأْ لَمْ يَكُنْ . » « 1 » ؛ ( هيچ دگرگونى و نيرويى نيست ، مگر به وسيلهى خدا ، هر چه خدا خواست همان مىشود و هر چه نخواهد نمىشود . )
اما نسبت به تفويض و اعتصام و توكل و ثقه باللَّه و استعانت به حق سبحانه كه در دعا آمده ، شايسته است به احاديث رجوع شود و تمام بيانات حوايج گذشته ( از دهم تا 35 ) با زبان گويا به هر خواننده اهل ايمان توجه مىدهد كه در اين عالم بايد چگونه باشد .
( 942 )
« أَللَّهُمَّ انْفَعْنا بِما عَلَّمْتَنا ، إِنَّكَ سَمِيعُ الدُّعاءِ . » « 2 »
خداوندا ! ما را به آن چه آموختى نفع برسان ، به راستى كه تو دعا [ ى بندگان ] را مىشنوى .
علم معرفت ؛ عطيّه خاص الهى
به راستى آن چه را كه خداوند به اولياء و بندگان خاصّش از علوم عطا فرموده چيست ، كه امام - عليهالسّلام - خود در مرحلهى اوّل از او سبحانه تقاضاى كمك بهرهبردارى از آن را مىنمايد ؟ و نسبت به ديگران چه علومى بايد باشد ؟ چيزى كه مىتوان به طور قطع گفت اين است كه : مراد ، همان شناخت خداوند - تباركوتعالى - و هر چيزى است كه در اطراف اين شناسايى بايد به آن ملتزم شد . البته معصوم - عليهالسّلام - آن را دارد و ملتزم به لوازم آن نيز هست و با اين گفتار ، دوام انتفاع آن را تقاضا مىنمايد و ديگران عمل نمودن به آن چه از طريق آن بزرگواران - عليهمالسّلام - در امر پرستش خداوند متعال ياد گرفتهاند را تقاضا مىنمايند .
و امّا اين كه علوم ديگر را مىتوان منظور از دعا دانست يا خير ؟ گمان مىشود آنها مورد نظر دعا نباشد ( اگر چه مطلوب و پسنديده هستند ؛ زيرا در روز عيد و برگشتن از
هامش
( 1 ) . اصول كافى ، ج 2 ، ص 63 .
( 2 ) . اقبال الاعمال ، ص 444 .